«У Беларусі ёсць грошы, але людзям усё адно чагосьці не хапае». Ланкіец расказаў, чым яго дзівяць беларусы
Што мы ведаем пра Шры-Ланку — найпрыгажэйшы востраў, які раней называлі Цэйлонам? Былая брытанская калонія. Краіна, эканоміка якой заснаваная на турызме і каштоўных камянях: сапфірах з рубінамі. Карцінкі, якія мільгаюць у галаве беларуса, напэўна падкінуць плантацыі чаю, сланоў і пляжы з пальмамі. Калі шэф-кухар Валаваге Сумуду Прыянта вырашыў пераехаць у Мінск з сонечнага Каломба, ён ведаў пра Беларусь яшчэ менш. Што з гэтага выйшла, піша «Анлайнер».
«У нейкім сэнсе гэта было «люксавае» жыццё»
Знаёмцеся: Сумуду. Усмешлівы, сціплы, зусім не зорны, хоць мог бы: у Тайландзе ён паспеў папрацаваць у мішленаўскім рэстаране, а ў Беларусі двойчы станавіўся найлепшым шэф-кухарам года.
«Я вырас у простай сям'і ў Каломба, фактычнай сталіцы Шры-Ланкі, — кажа Сумуду. — Мой бацька быў дзяржаўным інспектарам, працаваў у камісіі па суцпрацьдзеянні карупцыі. Мы задавольваліся невялікім, але ў нейкім сэнсе гэта было «люксавае» жыццё: свежыя крэветкі, манга, папая і рамбутан кожны дзень, акіян і пляж за дзесяць хвілін хады ад дома… Еўрапейцы трацяць шмат грошай, каб арганізаваць сабе такое жыццё ў адпачынку.
Пасля школы я пяць гадоў адвучыўся ў Ceylon Hotel School of Culinary Art — гэта самая крутая кулінарная школа ў Шры-Ланцы. Пачынаў з самага нізу: працаваў як памочнік кухара ў гатэлі ў Унаватуне — папулярным турыстычным горадзе. Чысціў, прыбіраў, мыў, не гідзіўся цяжкай працы. Потым змог прайсці субяседаванне ў Hilton Colombo — вот там я ўбачыў жыццё гасцей, сапраўднае люксавае жыццё».
Сумуду не было і 30-ці, а ён ужо зрабіў даволі неблагую кар'еру ў Шры-Ланцы. Што далей? Пара было шукаць сябе ў Еўропе.
«Праўду скажу, я не ведаў пра Беларусь, паняцця не меў, што такое Мінск. Проста хацеў у Еўропу. У Каломба тады прыляцелі рэкламныя агенты, якія прасоўвалі БДУ. Яны казалі, што Беларусь — гэта цэнтр Еўропы і можна будзе ездзіць на цягніках усюды без віз», — усміхаецца герой артыкула.
«Калі першы раз пайшоў снег, мы ўначы выбеглі на вуліцу»
Так у 29 гадоў Сумуду апынуўся ў Мінску, каб паступіць на турызм-менеджмент у БДУ. На дварэ стаяў 2008 год.
«Мяне шакаваў снег. Я такога ў жыцці не бачыў! Памятаю, калі першы раз пайшоў снег, мы, студэнты са Шры-Ланкі, а другой гадзіне ночы выбеглі на вуліцу з інтэрната і кідаліся снежкамі. Ваў!.. На Шры-Ланцы круглы год +35, толькі ў сезон дажджоў тэмпература можа апусціцца да +25. У Мінску інакш. Змена сезонаў, да якой вы прывыклі, была дзіўнай для мяне. Гэта вельмі прыгожа: лісце жаўцее, потым падае, затым першы снег — і ўсё гэта саступае месца вясне і аксамітным пупышкам…
Вялікім сюрпрызам для мяне стала тое, што замежны студэнт БДУ са Шры-Ланкі не меў права працаваць на поўную стаўку. Цяпер правілы змяніліся, але тады гэта было непрыемным адкрыццём.
У любым выпадку я не прывык сядзець без справы! Неўзабаве ўжо гатаваў азіяцкую ежу ў News Cafe па вечарах. Я вельмі кепска ведаў рускую мову, але стараўся вывучыць хаця б назвы прадуктаў. Кіраўніцтву спадабалася, як я гатую, і праз год я стаў су-шэфам.
Я заспеў эпоху, калі ў Мінску адкрываліся Grand Café, Tapas Bar, Bistro de Luxe — найлепшыя рэстараны таго часу. Мяне нават адправілі вучыцца тайскай кухні ў Бангкок у Blue Elephant — гэта вельмі прэстыжная кулінарная школа, — каб потым вярнуцца ў Мінск і адкрыць Mai Thai.
У 2020 годзе я пачаў свой маленькі рэстаранны бізнэс — спачатку пад назвай «Какос», а цяпер Thai Express. У мяне два пункты: у «Канкорсе» і ГЦ «Замак». У меню ёсць і аўтэнтычная ланкійская кухня, напрыклад смажаны рыс кары з ялавічнай выразкай, а ёсць і сапраўдны том-ям па тайскім рэцэпце. Вельмі рэдкія ўстановы ў Мінску робяць яго правільна, менавіта так, як прынята ў Тайландзе…
У планах у мяне адкрыць яшчэ два-тры пункты. Паглядзім, як яно пойдзе».
«Чамусьці беларусы не п'юць чай з малаком»
За амаль 18 гадоў у нашай краіне Сумуду максімальна «абеларусіўся». Дзе яшчэ вы сустрэнеце ланкійца, які з задавальненнем расказвае, як збірае грыбы ў Рагачоўскім раёне?
Вядома, у гэтым вялікая заслуга Настассі, жонкі Сумуду. Іх дачцэ Алівіі ўжо споўнілася 7. Яна, як і Сумуду, дома размаўляе па-руску, а на мове бацькі дзяўчынка ведае толькі «як справы» і «прывітанне».
«Я разумею, што вам важная оптыка замежніка. Якімі вы, беларусы, выглядаеце ў чужых вачах? Праўду кажучы, я ўжо звык да ўсяго, за выключэннем хіба што вельмі моцнага холаду, −25. Гэта рэальна цяжка.
Калі шукаць адрозненні, то, па-першае, гэта ўзровень заробкаў. У Беларусі ён значна вышэйшы, чым у Шры-Ланцы. Па маіх адчуваннях, медыянны заробак у Шры-Ланцы — каля $300, а ў Беларусі — больш за $770 у эквіваленце. Цэны на куплю і арэнду нерухомасці таксама адрозніваюцца. Напрыклад, звычайнае жытло на суткі можна знайсці на востраве за $25—30. А вось жыць на першай берагавой лініі на Шры-Ланцы заўсёды вельмі дорага. Гэта, лічы, люксавае месца: адна ноч у пяцізоркавым гатэлі абыдзецца ў $300—400. Але высокія цэны будуць і ў Мінску ў якім-небудзь Hilton. За $500—600 на Шры-Ланцы можна зняць вельмі добры дом на месяц — у Мінску, вядома, даражэй».
Па-другое, у Беларусі больш хуткі інтэрнэт і няма праблем з электраэнергіяй. На Шры-Ланцы дагэтуль адбываюцца блэкаўты, знікае электрычнасць — усё праз тое, што 70% інфраструктуры арыентавана на гідраэлектрастанцыі, а ў засушлівыя сезоны ўзровень вады падае, ім не хапае магутнасці. Цяпер будуюць новыя, дызельныя электрастанцыі, але гэта дорага, бо на Шры-Ланцы няма радовішчаў нафты.
Па-трэцяе, ежа. У Беларусі амаль немагчыма знайсці нармальную садавіну, морапрадукты і чай. Да гэтага цяжка прывыкнуць.
Кожны сакавік, на дзень нараджэння жонкі, мы ўсёй сям'ёй, уключаючы цесця і цешчу, лётаем на Шры-Ланку. Стараемся наесціся садавіной і морапрадуктамі на год наперад. Калі вяртаемся назад, адзін чамадан напаўняем гарбатай, а другі — папаяй з манга. Калі вярнуся ў Мінск без свежай папаі, сябры не зразумеюць, — смяецца Сумуду. — Па цэйлонскім чорным чаі, свежым, сабраным проста з плантацыі, я вельмі сумую! У нас прынята піць яго з малаком, на англійскі капыл — чамусьці беларусы рэдка так робяць.
Так, у Мінску няма нармальнай папаі, але затое летам у вёсцы ў маёй цешчы расце ўсё: клубніцы, вішня, буякі, яблыкі, грушы, балгарскі перац, баклажаны… А бабуля жонкі нават вырошчвае вельмі вострыя маленькія перчыкі чылі — яны патрэбныя нам у Thai Express.
А яшчэ ў Беларусі не так развітая культура сняданкаў, як на Шры-Ланцы. Зайдзіце ў любой рэстаранчык у Мінску — што вам прапануюць з раніцы? Ну, сырнікі, блінцы, дранікі, які-небудзь «вялікі англійскі сняданак» — і ўсё. А на Шры-Ланцы ёсць 15 відаў сняданкаў — ад string hoppers (тонкая рысавая локшына, выкладзеная «гнёздамі») да нута з какосавым самбалем (соус са свежанацёртага какоса, перцу чылі, чырвонай цыбулі і лаймавага соку). Раніцамі прынята піць «суп»: 10—15 відаў рознай зеляніны закідаюць у блендар, дадаюць трохі рысу, какосавага малака і трысняговага цукру. Гэта называецца kola kanda.
Па-чацвёртае, медыцына. На Шры-Ланцы яна дэ-факта платная. Так, бясплатная дзяржаўная таксама існуе, але трэба год чакаць у чарзе. Пры гэтым на востраве ёсць высокія тэхналогіі, можна зрабіць, напрыклад, перасадку сэрца ў Apollo Hospital, але гэта вельмі дорага. У Беларусі ў мяне ДНЖ, і ўжо двойчы даводзілася звяртацца ў бальніцу, выклікаць хуткую — усё хутка, бясплатна.
Па-пятае, у Беларусі дакладна рэгулюецца рух транспарту. Аўтобусы, цягнікі — усё прыязджае строга па хвілінах, як напісана ў раскладзе. У Шры-Ланцы няма такой дарожнай сістэмы. Напрыклад, маршруткі ў нас называюць «крэйзі басамі», «вар'яцкімі аўтобусамі», бо яны ездзяць хаатычна, ганяюць па дарогах, сігналяць вельмі гучна, бяруць колькі заўгодна пасажыраў, спыняюцца проста пасярод трасы — і няважна, ёсць там прыпынак ці няма. Гэта небяспечна. Цягнікі могуць спакойна спазняцца на гадзіну. Часам бачыш, як едзе стары-стары цягнік, ламаецца — і становіцца рэальна сорамна.
Я вельмі люблю Шры-Ланку — і пры гэтым бачу, як за апошнія 18 гадоў Беларусь у гэтым плане развіваецца, а Шры-Ланка нібы застыла на месцы з гэтымі старымі цягнікамі, якія рабілі яшчэ англічане».
Slavic faces
З іншага боку, менавіта гэтая ўласцівасць Шры-Ланкі дазволіла яе жыхарам захаваць у сабе больш першаснага, прыроднага, натуральнага, лічыць Сумуду, — а беларусы «трохі сапсаваныя цывілізацыяй».
«На Шры-Ланцы джунглі ахоўваюць законам, людзі туды не ходзяць. Вы можаце лёгка трапіць на сланоў, гепардаў, кракадзілаў, маленькіх чорных мядзведзяў… Напрыклад, у мінулым сакавіку мы з сям'ёй спыняліся ў горадзе Хамбантота. З аднаго боку, пяцізоркавы гатэль Shangri-La, уласнае гольф-поле, некалькі басейнаў, выдатная ежа. А з іншага боку, нас адразу папярэдзілі, што ў суседняй рацэ, за рысавым полeм, жывуць кракадзілы. Мы плавалі там, скакалі ў ваду з тарзанкі — і яны нас не чапалі.
Тут жа адсутнасць акіяна ў Беларусі. Я па ім вельмі сумую. Хоць высокая вільготнасць і салёнае паветра на Шры-Ланцы прыводзяць да цікавых «спецэфектаў»: калі вы жывяце на першай берагавой лініі, то праз нейкі час тэхніка можа заржавець і прыйсці ў непрыдатнасць — і макбук, і тэлевізар, і нават машына».
Заканчваючы размову, разабралі вядомы стэрэатып: ці праўда беларусы — хмурыя і суровыя стварэнні са сваімі slavic faces?
«Так, у параўнанні з усмешлівымі і дабразычлівымі ланкійцамі беларусы сапраўды хмурыя. Калі я толькі прыехаў у Беларусь, то стараўся ўсміхацца кожнаму, але потым зразумеў, што тут так не прынята. Можа, беларусам не хапае сонца і вітаміну D?..
На Шры-Ланцы сонца ўставала а шостай раніцы, мы ўсміхаліся і пілі чай, жылі і радаваліся, хоць грошай было няшмат, у дзяцінстве я не мог пайсці ў краму і купіць усё, што хачу. А тут грошы ёсць, але людзям чагосьці ўсё роўна не хапае. Чаму? У мяне няма адказу».
Цяпер чытаюць
«З расіян-наведнікаў працэнтаў 70 аказваліся ватнікамі». Экс-гід з музея ВАВ, якога затрымлівалі яго ж экскурсанты, цяпер папулярны ў Варшаве — пагутарылі з ім1414
Каментары