Vialikaja hutarka ź Lesiaj Rudnik pra seksizm, muža-reślera, zarobak doktarki navuk u Šviecyi, apazicyju i pamyłku Jeŭrasajuza

Ale ŭ našaj hutarcy — nie tolki pra prafiesijnaje i palityku, tut budzie šmat asabistaha — pra šejminh, seksizm, stres, adnosiny z mužam i baćkami, amierykanski futboł i tancy, hrošy i viosku-mroju Navasiołki.

«Paśla abarony doktarskaj moj zarobak u Šviecyi vyras na adsotkaŭ 15»

«Naša Niva»: Vy vyrašyli pakinuć post dyrektarki Centra novych idej, kab bolš pryśviačać siabie akademičnaj karjery ŭ Šviecyi — rytm žyćcia pry hetym źmianiŭsia zaŭvažna?

Lesia Rudnik: Akurat na dniach ja heta ŭpieršyniu adrefleksavała. Najpierš vakoł mianie źjavilisia novyja kalehi — užo nie biełarusy, a ludzi z całkam šviedskim ci mižnarodnym kantekstam. Ciapier ja mahu niekalki dzion nie čytać biełaruskich navin, chacia, viadoma, niešta dalataje sa storyz siabroŭ ci prosta ŭ čatach. Ale ŭ suviazi z pracaj moj fokus siońnia — na mižnarodnych navinach.

Ja pracuju ŭ Södertörn University pry departamiencie miedyjakamunikacyj, i ŭ nas zdarajecca vielmi šmat dyskusij i abmierkavańniaŭ prosta za kavaj. Samoj mnie dastatkova zajści na sajt vydańnia, jakoje mnie padabajecca i pračytać tolki padsumavańnie navinaŭ. Viadoma, u CNI ja musiła być u kursie ŭsich trendaŭ, u tym liku, taho, što skazali prapahandysty (asabliva kali my zajmalisia daśledavańniem biełaruskaj prapahandy). 

Kamientaroŭ ad mianie ŭ miedyja, adpaviedna, taksama stała mienš. Ja sama vyrašyła davać ich mienš: na moj pohlad, pravilna samoj sabie pryznacca ŭ tym, što ja pakul nie maju času ciesna sačyć za biełaruskim paradkam dnia.

A niedachop infarmacyi budzie abmiažoŭvać mianie ŭ jakasnym analizie situacyi. Dy i ahułam apošnija hady paŭtary ja nie raz adkryta kazała, što starajusia kamientavać bolš na asnovie danych ci ŭ paraŭnalnaj pierśpiektyvie, bo ŭ mianie niama raniejšaha adčuvańnia situacyi na radzimie, navat na ŭzroŭni taho, jak heta było piać hadoŭ tamu, kali tam zastavalisia krynicy, jakija mahli bolš ščyra i padrabiazna raskazvać mnie pra padziei ŭ Biełarusi.

Taksama źmienšyŭsia pracoŭny stres: dumaju, kožny razumieje, što być dyrektarkaj — sprava nie ź lohkich. Tym bolš kali vy — NDA ŭ emihracyi. Ale mnie padajecca, pry ŭsich składanaściach u mianie atrymałasia niabłaha. I hałoŭny pakazčyk tut, što paśla majho sychodu CNI praciahvaje efiektyŭna pracavać. Ale adnoj častkaj siabie (napeŭna, hałavoj) ja zastajusia ŭ Centry na stratehičnym uzroŭni. Taksama praciahvaju kiravać žanočaj prahramaj CNI Women fellowship, jakaja zapuściłasia pry kancy hoda.

«NN»: Vy budziecie dalej vykładać studentam?

ŁR: Bolšaść kantraktaŭ daśledčykaŭ praduhledžvaje dolu vykładańnia, zvyčajna heta 20% pracoŭnaha času. Moj piersanalny hrant ad Šviedskaj akademii navuk (Swedish Research Council) — biez vykładańnia; kantrakt praduhledžvaje, što try hady ja budu tolki pracavać nad daśledavańniem — heta ŭmova hrantadaŭcy. Na maim departamiencie heta ličycca vielmi luksavaj situacyjaj.

«NN»: Ci realna na navukovy hrant ciaham troch hadoŭ kamfortna adčuvać siabie ŭ Šviecyi?

ŁR: Ja budu mieć harantavany siaredni akademičny zarobak. Pakolki heta byŭ hrant, ja sama raźličvała jaho. I skažam tak, kali b ja žyła ŭ ZŠA, mnie b hetych hrošaj nie chapała b, ale dla šviedskaha žyćcia heta narmalnyja ŭmovy.

«NN»: A nakolki vyras vaš zarobak paśla abarony doktarskaj (Lesia Rudnik atrymała stupień PhD pa palitałohii ŭ 2025 hodzie — NN)?

ŁR: Na adsotkaŭ 15. Nu, i zhodna z praviłami ŭniviersiteta Södertörn, dzie ja zaraz pracuju, u kožnaha ich čałavieka štohod zarobak musić raści na peŭny adsotak. Ahułam praviły rostu zarobku štohod, kali supracoŭnik zastajecca ŭ kampanii, rehulujecca ŭ Šviecyi tak zvanym kollektivavtal — damovaj pamiž pracadaŭcami i prafsajuzami.

Pavialičyć

«U nas z mužam amal roŭny zarobak»

«NN»: Chto ŭ vašaj siamji asnoŭny — zdabytnik (Lesia zamužam za Mikołam Łapkoŭskim — NN)?

ŁR: U nas z mužam amal roŭny zarobak. Ale ŭ mianie zarobak zaŭsiody adnolkavy, a ŭ jaho jak u barbiera ŭsio zaležyć ad siezonnaści: naprykład, na Kalady i Novy hod zaŭsiody bolšy patok klijentaŭ. Pry hetym, znoŭ ža, šviedskija prafsajuzy sočać za tym, kab pracadaŭcy kampiensavali pracu aviertajm ci na vychodnych.

Z vydatkami ŭ nas usio niejak naturalna idzie.

Naprykład, u nas jość ipateka, i my damovilisia, što kožny miesiac kožny z nas skidvaje pałovu sumy. Jon apłačvaje ŭsie strachoŭki, ja padpiski — «Spocifaj», «Netfliks» i hetak dalej. Inviestycyi ci źbieražeńni my abmiarkoŭvajem i ŭzhadniajem u razrezie: «Okiej, voś u ciabie padros zarobak, moža być, varta pačać bolš adkładać na źbierahalny rachunak?».

A z pachodami ŭ kafe ci kramu ŭvohule nie zadumvajemsia: prosta, umoŭna, płacić toj, u kaho pieršaha telefon pad rukoj apynuŭsia.

Pavialičyć

«NN»: Muž pry hetym dadatkova praciahvaje zajmacca reślinham? (Mikoła Łapkoŭski ŭ svoj čas dasiahnuŭ dobrych vynikaŭ u amierykanskim futbole — u składzie hrodzienskaj kamandy «Varvary» jon byŭ pryznany najlepšym resivieram. Ciapier jon vystupaje na reślinh-šou pad psieŭdanimam Dźmitryj, «Źvier z Uschodu» — NN.)

ŁR: Tak, heta jaho chobi, ale jano zajmaje šmat času — najpierš jaho vymahaje fizičnaja padrychtoŭka. Treba chadzić u zału, zaŭsiody dbać pra zdaroŭje i być maksimalna padrychtavanym da roznych traŭmaŭ. Jon zajmajecca saboj daskanała, bo minimum dva razy na miesiac maje šou. Pryčym nie tolki ŭ Šviecyi vystupaje, ale i ŭ Finlandyi byŭ, u Estonii.

«Źvier z Uschodu». Jak biełarus Mikoła staŭ u Šviecyi reśleram Dźmitryjem

«NN»: Viadoma, u reślinhu traŭmaŭ mienš, čym u amierykanskim futbole, jakim vy abodva zajmalisia — tak ci inakš, jak jano emacyjna — być žonkaj čałavieka, jakoha rehularna źbivajuć?

ŁR: Ja niejak niamocna pieražyvaju, bo baču, jak jon rychtuje siabie, jak adkazna da hetaha stavicca (z druhoha boku, u jaho pakul i nie było vielmi surjoznych traŭmaŭ).

Nu i sapraŭdy ja sama zajmałasia dva hady amierykanskim futbołam, i tady zrazumieła, čamu heta tak zaciahvaje, niahledziačy na traŭmy. Heta adrenalin, kamandnaja štuka — ty ciahniešsia za macniejšymi atletami i chočaš być ich častkaj, častkaj padziei.

«NN»: Vy ž paznajomilisia jašče ŭ Hrodzienskim licei?

ŁR: Tak, ja pabačyła jaho ŭpieršyniu, kali zdavała piśmovy ekzamien u licej. My ź siabroŭkaj siadzieli ŭ kancy aktavaj zały, a Mikoła spaźniaŭsia na ispyt (jon dahetul paŭsiul spaźniajecca (paśmichajecca)). Ja tady tolki hlanuŭšy, pamiataju, adkamientavała siabroŭcy: «O jaki pryhožy chłopiec!» 

Potym my sustrelisia 1 vieraśnia na špacyry paśla liniejki — padčas jaje vypuskniki razam z novieńkimi iduć u Kałožski park, tam ihrajuć na hitary, raspaviadajuć niejkija tradycyi licejskija.

Ja sama padyšła da Koli, pasprabavała paznajomicca, ale jon byŭ vielmi chałodnym, skazaŭ tolki, što ŭ jaho jość dziaŭčyna. Ale litaralna praź miesiac jon užo sam mianie znajšoŭ, my razam teatralny hurtok pačali naviedvać, i ŭsio zakruciłasia.

«Adnakłaśniki słuchali ruskuju papsu, a ja ź dziacinstva čuła «Kramu» i NRM»

«NN»: U jaki momant vy asensavali, što naradzilisia nie ŭ siaredniestatystyčnaj biełaruskaj siamji? (Lesia naradziłasia ŭ siamji tvorčaj intelihiencyi: jaje maci i tata — zasnavalniki viadomaj Škoły maładych žurnalistaŭ, jakaja pracavała na praciahu 20 hadoŭ, a taksama Univiersiteta Załatoha Vieku — NN).

Pavialičyć

ŁR: Pa-mojmu, heta było jašče ŭ dziciačym sadku, tam sa mnoj pa-biełarusku tolki vychavalnica razmaŭlała, a bolš nichto. Kaniečnie, ja mała što pamiataju z troch hadoŭ, ale fonava mnie dakładna było dyskamfortna, bo na ruskaj movie ja nie razmaŭlała zusim tady.

Potym u šeść hadoŭ ja pajšła ŭ nulavy kłas i tam užo razmaŭlała pa-rusku. To bok, rusifikacyja adbyłasia praz adukacyjnuju sistemu ŭ pieršuju čarhu. Pamiataju, jak usie adnakłaśniki słuchali ruskuju papsu, a ja ź dziacinstva na mierapryjemstvach, jakija arhanizoŭvali baćki, čuła NRM, «Kramu» i ŭsio takoje. 

Zhadvaju, jak nastaŭnica pa tancach (ja vučyłasia ŭ himnazii z estetyčnym uchiłam) pačuła moj dyjałoh z tatam, i na nastupny tydzień zapytała mianie, čamu my ź im razmaŭlali pa-litoŭsku (!) — a my pa-biełarusku hutaryli.

Pavialičyć

Baćka moh jašče puścić mianie na vystupy na Dažynki, a voś na 7 Listapada ŭžo nie. I ja ŭ niejki momant supraciŭlałasia, bo nie chacieła vybivacca z kalektyvu, ale jon mnie ŭsio pa vyniku patłumačyŭ, i paźniej ja ŭžo sama admoviłasia tančyć na paradzie da 9 Maja. Kaniečnie, usie hetyja situacyi byli stresavymi, ale padajecca, praz takija historyi ja vučyłasia adstojvać svajo mierkavańnie i pazicyju. Ja nie stała ŭsim hetym traŭmavanaja, i šejminh kštałtu kamientaroŭ ad nastaŭnicy, što ŭ mianie «vusny jak u biehiemota» mianie nie čaplaŭ, bo baćki adrazu vychoŭvali mianie vielmi samastojnaj i ŭpeŭnienaj u sabie.

Pierałomny momant zdaryŭsia, kali ja pajechała ŭ letnik «Navuka». Tam byli razumnyja, talenavityja i časam niezvyčajnyja padletki: chtości bolš niefarmalna apranaŭsia, chtości słuchaj ciažkuju muzyku, chtości razmaŭlaŭ pa-biełarusku. Ź imi ja adčuła siabie ŭ svajoj talercy. Paśla ŭ nas sabrałasia takaja haradzienskaja pank-rok-tusoŭka razumnych dziaciej, jakija płanavali svaju budučyniu, pryśviačali čas navučańniu. Dy i sam licej byŭ valniejšy ducham: mnie nie prylatała za lubimuju čornuju spadnicu i čyrvonyja vałasy. Na pieršym kancercie vučniaŭ ja śpiavała sa sceny Evanescence.

«NN»: Isnuje vaša zornaje fota, dzie vy maleńkaja, na vokładcy haziety «Pahonia» za 1999 hod trymajecie ŭ rukach bieł-čyrvona-biełyja ściažki. Viadoma, što heta byŭ vaš pieršy mitynh, kudy vy pryjšli razam z baćkami. Paśla vy chadzili jašče? Bo viadoma, što ŭ 2006 hodzie vy i maci na Płošču ŭ Minsk puskać nie chacieli.

Pavialičyć

ŁR: Z baćkami ja naviedvała roznyja mitynhi ŭ Harodni, Dni Voli tyja ž, u bolš darosłym uzroście nasiła na ruce bieł-čyrvona-biełuju stužku. Darečy, pra toje, što majho tatu zatrymlivali paśla adnoj z akcyj, ja daviedałasia tolki ŭ darosłym uzroście. Tady zatrymali Paŭła Mažejku, ź jakim jany razam pracavali ŭ «Pahoni», i tata z Andžejem Pačobutam, Andrejem Mialeškam (na fota nižej. — NN) i ź inšymi kalehami vychodzili na niekalki pikietaŭ.

Pavialičyć

U 2006‑m ja vielmi chvalavałasia za maci: mnie choć i było 12 hadoŭ, ale ja ŭžo razumieła, što adbyvajecca. Tym bolš, tady jakraz pačałosia tranślavańnie betešnych siužetaŭ pra mitynhoŭcaŭ sa šprycami, butelkami… Karcinka vielmi mocna adbiłasia ŭ śviadomaści častki maich adnakłaśnikaŭ.

Pamiataju, jak na nastupny dzień paśla vybaraŭ pierad urokam biełaruskaj litaratury pačała raskazvać, što ŭčora adbyłosia, kazać, što vybary pavinien byŭ vyjhrać Milinkievič (jon, darečy, pracavaŭ z maim tatam u adnym budynku tady), a niekatoryja adnakłaśniki mnie ŭ adkaz tolki toje, što tam byli narkamany — jany nie razumieli, jak ja mahu padtrymlivać tych ludziej. Ja tady vielmi zasmuciłasia, prosta raspłakałasia pierad urokam.

«NN»: A za kaho vy hałasavali na vybarach?

ŁR: Ja hałasavała ŭ Biełarusi tolki na miascovych u 2014-m, pierad prezidenckimi vybarami 2015-ha. U 2010‑m ja była niepoŭnaletniaj, potym pierajechała vučycca ŭ Vilniu, a paśla — u Stakholm. U 2020‑m vielmi chacieła prahałasavać, ale nie paśpieła, bo arhanizoŭvała nazirańnie ŭ Šviecyi i nie dačakała svajoj čarhi. Na hety momant, vychodzić, ja hałasavała na šviedskich vybarach bolš, čym na biełaruskich.

«Budučy biełaruski lidar ciapier žyvie ŭ Biełarusi i my jašče nie viedajem, chto jana ci jon»

«NN»: Chto dla vas na siońnia najbolš pierśpiektyŭny biełaruski palityk?

ŁR: Ja nie ŭpeŭnienaja, što chaču adkazvać na hetaje pytańnie. Bo mahu skacicca ŭ krytyku kožnaha. Budučy biełaruski lidar ciapier, chutčej za ŭsio, žyvie ŭ Biełarusi i my jašče nie viedajem, chto jana ci jon.

Pry hetym ja vielmi pavažaju toje, što zrabiła Śviatłana Cichanoŭskaja za apošnija hady. Nie biez kampietencyj jaje daradcaŭ. Praciahvajučy žanočuju salidarnaść, Maša Kaleśnikava zaŭsiody zastaniecca Žannaj D'Ark biełaruskaj revalucyi. Chacia dla mianie jana — Pepi Doŭhaja pančocha — mocnaja, hieraičnaja i vielmi śmiełaja, adnačasova z hetym krychu frykovaja. 

Kali paraŭnoŭvać z 2006‑m hodam ci 2010‑m — apazicyja i hramadstva zrabili adzin adnamu krok napierad. Nichto nie vydumvaje rovara: na rukach amal tyja ž arhumienty pra jeŭrapiejskaść i nacyjanalnuju identyčnaść, ale samo hramadstva stała bližejšaje da hetych idej. I ŭ hetym sensie rola apazicyjnych palitykaŭ bolš realnaja. Pry hetym, viadoma, jość svaje prablemy, u abmierkavańnie jakich mnie b nie chaciełasia zaraz zachodzić.

U biełaruskich niemarhinalnych palitykaŭ niama vielmi mocnych ideałahičnych razychodžańniaŭ, jak u Šviecyi ci ZŠA. Jość tolki krychu roznyja pohlady na mižnarodnuju palityku. Apošnija surjoznyja niepahadnieńni — nie pra toje, jak pavinna vyhladać kiravańnie krainaj, a pra toje, jak damahčysia mahčymaści kiravać krainaj. 

Časam źjaŭlajecca kuča kamientaroŭ pra toje, što: «dy jany pastajanna svaracca». Ale ja navat nie viedaju, jak by zaraz łahična mahli sfarmavacca partyi: nu Zianon [Paźniak] chiba byŭ by mocna praviejšy za astatnich. Ahułam ža amal usie ŭ farmalnych strukturach apazicyi ŭ nas plus-minus pravacentrysty. Mocnaha kaštoŭnasnaha razryvu pa tym, jak moža vyhladać budučaja Biełaruś, u apazicyi niama.

«Siarhiej [Cichanoŭski] pakul što nie ŭ roli palityka»

«NN»: Što dumajecie nakont prymusovaj departacyi i viartańnia ŭ aktyvizm Siarhieja Cichanoŭskaha, a ciapier i kamandy Babaryki?

ŁR: Mianie vielmi kranuła pieršaja kanfierencyja Siarhieja Cichanoŭskaha. I pieršaje, što ja tady padumała: dobra, kab jon adpačyŭ, reabilitavaŭsia. Ale było zrazumieła, što čałaviek z takoj charyzmaj i vopytam budzie imknucca da publičnych dziejańniaŭ. Ja dumaju, u jaho zaraz adbyvajecca stadyja pryniaćcia situacyi i pošuku novaj prafiesijnaj identyčnaści. Heta ŭsio vielmi składanyja pracesy, i kali jany adbyvajucca, ja znachodžu vielmi važnym zachoŭvać niejkuju dystancyju ad kamientaroŭ.

Toje samaje mahu skazać pra Babaryku i pra Mašu: jość momanty, kali treba vytrymać paŭzu, kali važna pryjści na kanfierencyju, prosta kab skazać, što my ŭ paradku, my prajšli praz heta i heta. 

Cichanoŭskuju siońnia ja ŭsprymaju jak apazicyjnaha palityka. Siarhiej, napeŭna, da hetaj roli imkniecca, ale pakul što jon nie ŭ toj roli. 

Pavialičyć

«Zvanki Mierkiel u listapadzie 2021‑ha byli zapoźnimi»

«NN»: Dyjałoh i handal z Łukašenkam — ludzi na admienu sankcyj — heta pieramoha ci paraza? Z ulikam, što represii ŭ krainie nie ścichli.

ŁR: Ja dumaju, što heta bolš paraza Jeŭrasajuza, čym biełaruskaj apazicyi. Kali b naratyŭ pra dyjałoh z režymam Łukašenki źjaviŭsia ŭ pieršaj pałovie 2021-ha, kali jašče nie było ni pasadki Ryanair, ni razhromu Tut.by i inšych miedyja, ni vajny, heta była b inicyjatyva, jakaja b nie vyklikała stolki krytyki i była b bolš imidžava prymalnaj dla ES. A hałoŭnaje, heta dapamahło b chutčej vyzvalić ludziej.

Usie my viedajem z historyi, što biełaruskaja apazicyja nie ŭpłyvaje na vyzvaleńnie ludziej praz pramy dyjałoh z režymam. Zaŭsiody ŭpłyvała, chto padymie słuchaŭku i patelefanuje Łukašenku. Apazicyja, adpaviedna, moža dapamahać trymać hetaje pytańnie ŭ paradku dnia zachodnich aktaraŭ. I heta vopyt, jaki, na žal, niejak padzabyŭsia padčas razhortvańnia biahučaj chvali represij. Navat zvanki Mierkiel u listapadzie 2021‑ha byli zapoźnimi. 

Siońnia ž my apynulisia ŭ vielmi składanaj situacyi, kali dla ES niajomka ŭstupać u kantakt z dyktataram, bo heta sapsuje ich imidž. Jość mierkavańnie, što heta było b zdradaj hramadskaj supolnaści i demakratyčnym siłam, jakich jany padtrymlivali ŭvieś hety čas. Takim čynam, prastora dla pieramovaŭ dla takoj struktury jak Jeŭraźviaz — siońnia amal začynienaja. Heta nie administracyja Trampa, jakaja moža prosta pryjści i skazać: «Akiej, zaraz usio pa-novamu». Heta abjadnańnie amal troch dziasiatkaŭ krain sa svaimi intaresami.

Viadoma, ja pazityŭna hladžu na vyzvaleńnie ludziej. I nakolki ja razumieju sistemu: zatrymańni ludziej i ich vyzvaleńni — heta dva paralelnyja treki.

Ludziam, jakija zajmajucca vyzvaleńniem, taksama vielmi važna patrabavać i spynieńnia represij. I nie ŭ farmacie «my zaklikajem vas, terminova spyniciesia!» A ŭ farmacie kanretnych ŭmovaŭ i prapanovaŭ.

Ale viadoma, heta ŭžo druhim etapam. Zaraz bolš haračaje pytańnie — vyzvalić tych, chto daŭno ŭ turmach. A potym musić dajści i da tych, chto za miažoj. Kab represii spynilisia nie tolki ŭnutry krainy, ale i dla biełarusaŭ u emihracyi. Kab takija, jak ja, mahli biez strachu jechać dadomu.

«NN»: Kali kraina, jakaja źjaŭlałasia hałoŭnym abaroncam demakratyi ŭ śviecie, dazvalaje sabie zachoplivać lidara inšaj krainy, chaj jon i bed haj, i pahražaje zachapić jašče adnu — vy siabie jak adčuvajecie?

ŁR: Usio heta možna acharaktaryzavać jak narmalizacyja biaźmiežža. Heta testavańnie ramak — na kolki ich možna pašyryć. Tramp hetym zajmajecca z 2016 hoda. 

Niekatoryja maje znajomyja prychilniki Trampa pierakonvajuć mianie ŭ tym, što ad jaho jość kankretnyja adčuvalnyja plusy. Nu, ja taksama mahu niejkija plusy znajści. Voś palitźniavolenych vyzvalajuć — supier. Prablema ŭ tym, što my nie dumajem na hadoŭ 10 napierad, nie dumajem pra nastupstvy ŭ doŭhaterminovym razrezie.

Hałoŭnaje nastupstva palityki Trampa ŭ tym, što palityka jak źjava robicca absalutna niepradkazalnaj. I heta pašyraje miežy dazvolenaha. Ja tut navat nie dumała b pra Kitaj, jaki znoŭ moža napaść na Tajvań, a dumała b pra drobnyja rehijanalnyja historyi. Ludzi bačać, što ZŠA najpierš zajmajecca vialikimi kanfliktami: Iran, Izrail, Paleścina, Vieniesueła, Ukraina, Rasija. A ŭsio inšaje moža jak by pralacieć pad ich radaram i zastacca niezaŭvažnym dla śvietu. 

Dadam jašče pra zony adkaznaści, kali ŭsio vielmi mocna zaležyć ad piersanalnaha intaresu adnaho čałavieka. Roznyja inicyjatyvy humanitarnaj padtrymki, prahramy pa vadzie, klimacie i hetak dalej — usio heta, jak my bačyli z Trampam, moža zharnucca adnym dniom prosta praz adsutnaść piersanalnaj zacikaŭlenaści. A heta niebiaśpiečna, tamu što my ŭsio jašče žyviem u takim śviecie, dzie častka ludziej vielmi biednaja ci znachodzicca ŭ krytyčnych ekałahičnych umovach.

Padsumoŭvajučy, ja baču šmatbakovuju niebiaśpieku ŭ tym, što my ruchajemsia ŭ vielmi piersanalizavany niepradkazalny mača-styl viadzieńnia palityki, i heta moža stać precedentam dla inšych demakratyj.

«NN»: Navošta Łukašenku spatrebiŭsia Hod žančyny pry jaho viadomym napyšlivym staŭleńni da supraćlehłaha połu?

ŁR: Ja nie chaču čytać łohiku Łukašenki. Dy i kali pryznačeńnie temy hoda niejak na niešta ŭpłyvała? Ja dumaju, jamu prosta prynosiać roznyja prapanovy, i jon niešta abiraje pad nastroj, chutčej za ŭsio, heta ŭsio vielmi vypadkova.

Tak ci inakš, nie šukajučy suviaziaŭ, atrymałasia vielmi iranična: Cichanoŭskaja — hałoŭnaja apazicyjnaja lidarka, a tut jašče i Mašu Kaleśnikavu vypuskajuć pad Hod žančyn.

«Davoli častaja reč, ź jakoj ja sutykałasia: raz błandzinka, to lalka i nierazumnaja»

«NN»: Kali vy apošni raz sutykalisia z prajavaj seksizmu ci niejkim niedarečnym kamientarom na svoj adras?

ŁR: Žyŭcom — paru miesiacaŭ tamu. Padkreślu, što heta nikoli nie zdarajecca ŭ Šviecyi. My rabili ź CNI apošniuju Unconference. Ja vystupała, i paśla adzin mužčyna (nie budu nazyvać imionaŭ) zrabiŭ kamplimient pra toje, «jakija ŭ mianie pryhožyja vusny». Nu, što tut skazać, kali heta adzinaje ŭražańnie paśla majho vystupu. Jano pavinna było być kamplimientam, ale pa fakcie čałaviek nie ŭsprymaje ciabie ŭsurjoz.

Ci pad filmam dla «Sumlennych ludziej» pra štučny intelekt, dzie ja vystupała ekśpiertkaj, znajšoŭsia kamientar u styli: «vot, tupaja kukła čto-to hovorit». Heta davoli častaja reč, ź jakoj ja sutykałasia: raz błandzinka, to lalka i nierazumnaja. Ja da hetaha adaptavałasia i nie ŭsprymaju ŭsurjoz. Ja heta ŭsio nazyvaju «seksizm łajt», tamu što ź inšymi žančynami zdarajucca kudy horšyja rečy.

Ja b, viadoma, chacieła, kab luboha seksizmu było mienš. Ale ja b taksama chacieła, kab my, žančyny, navučylisia bolš iranična da hetaha stavicca, dzie toje mahčyma.

Heta nie značyć, što ŭsio treba prymać jak maje być, ale heta i nie značyć, što nam varta takimi rečami mocna traŭmatyzavacca. Varta ŭ pieršuju čarhu być upeŭnienaj u sabie, nie bajacca dać niejki adpor. Nichto za nas samich hetaha nie zrobić. 

Ale zaŭvažna, što ŭ maim asiarodździ ź bieham času seksizmu nazirajecca krychu mienš. Navat u našym kansiervatyŭnym hramadstvie situacyja ŭžo lepšaja. Ale, kaniečnie, jość z čym pracavać. Čaho tolki vartaja niadaŭniaja publikacyja aktyvista Mikoły Dziadka z dumkami pra zabaronu abortaŭ. Vielmi prykra, što mužčyny dahetul dumajuć, što jany majuć niejkuju bolšuju intelektualnuju pieravahu ci fizičny kantrol nad žančynami. I jašče zajaŭlajuć pra heta hučna i publična.

Pavialičyć

«NN»: Kolki vysiłkaŭ (i jakich) vy prykładajecie dla taho, kab padtrymlivać svoj vyhlad, jaki zaŭsiody źbiraje šmat kamplimientaŭ?

ŁR: Dobry fizičny stan — maja samaja hałoŭnaja ŭmova funkcyjanavańnia. Kali ja chadžu ŭ trenažorku mienš za dva razy na tydzień, to adčuvaju siabie nie ŭ lepšym stanie: pačynajuć puchnuć i aciakać nohi, balić śpina, bo ŭ mianie siadziačaja praca. Dla mianie heta ŭsio nie stolki pra pryhažość, kolki pra zdaroŭje.

Jak my z vami darazmaŭlajem, ja pajedu na tancy. Chaciełasia b u budučyni i płavańniem pazajmacca, i tenisam, i na kani navučycca katacca — spadziajusia, udasca.

Nakont dohladu: maje vałasy — całkam zasłuha muža. Jon ich i farbuje, i stryže.

«NN»: Jak zručna!

ŁR: I tanna! (paśmichajecca)

Ja liču, što ŭ siońniašnim śviecie hramatny dohlad za saboj i dla mužčyn, i dla žančyn — baza. Toje, što moža zrabić naš vyhlad bolš zadavalniajučym dla samich siabie.

Ja zaŭsiody inviestuju ŭ dobry krem, sierum, masački. Dziakujučy hetamu, ja spakojna mahu chadzić biez makijažu. Dohlad zuboŭ — taksama važnaja reč.

Z apošniaha prykolnaha mahu raspavieści, što zrabiła sabie padarunak na Novy hod i kupiła red light masku na tvar — pryładu, jakaja vyłučaje čyrvonaje śviatło i palapšaje stan skury. Efiektami pakul nie mahu padzialicca, bo minuła mała času. Dadatkova ja pieryjadyčna rablu sabie mikratoki, chadžu da kaśmietołaha i na masaž. Doma maju vibrujučuju płatformu, na jakuju stanovišsia, a jana jak by razhaniaje cyrkulacyju kryvi.

«NN»: Raniej u adnym ź intervju vy kazali, što ad Šviecyi Biełarusi kłasna było b pieraniać dośvied u sistemie adukacyi, zdaroŭja, a taksama imknieńnie vieści aktyŭny ład žyćcia ŭ lubym uzroście. A što dla vas samaje razdražnialnaje ŭ Šviecyi?

ŁR: Heta pra ich ahulnuju rysu, admietnuju dla ludziej, jakija doŭha žyvuć na adnoj terytoryi (nie kažu mientalitet, bo krytyčna staŭlusia da hetaha słova). Šviedy, prynamsi ŭ Stakholmie, vielmi bajacca kanfliktaŭ. Padajecca, što heta vielmi abstraktnaja reč, ale nasamreč jana maje ŭpłyŭ na šmat jakija pracesy — na toje, jak ty kamunikuješ z kalehami ci buduješ luby small talk ź nieznajomcam. Ludzi prosta buduć kazać tabie: usio okiej, ty maješ racyju, usio dobra, damovilisia. A potym zrobiać usio pa-svojmu. Heta takaja niekanfliktnaść, źmiešanaja ź niaščyraściu.

«Ja vyjazdžała nie ŭ 2020‑m i metanakiravana pastupała za miažu»

«NN»: Z ulikam taho, što vy adyšli ad spravaŭ CNI i źmianili fokus ź Biełarusi na mižnarodny — ci aznačaje heta i ŭnutranyja transfarmacyi — ruch u bok Lesi-šviedki, jeŭrapiejki?

ŁR: Treba dumać pra svaju karjeru stratehična. Było b vielmi naiŭna kazać, što ja, žyvučy ŭ Šviecyi bolš za 10 hadoŭ, a za miežami Biełarusi — bolš za 14, źbirajusia pracavać vyklučna na Biełaruś, kab u peŭny momant viarnucca.

Ja vyjazdžała nie ŭ 2020‑m i metanakiravana pastupała za miažu. Prosta skłałasia, što ŭ niejki momant mnie było cikava zajmacca tolki Biełaruśsiu — być kiraŭničkaj šviedskaj dyjaspary, rabić daśledavańni, pisać u akademičnych artykułach pra Biełaruś i rabić dysiertacyju pra Biełaruś.

Dalej, u tym liku kab być bolš karjerna ŭstojlivaj, mnie treba mieć šyrejšy profil. Da vybaru ŭ mianie była jašče adna pasada, dzie b ja hłybiej zajmałasia rehijonam Uschodniaj Jeŭropy, ale ja abrała krychu inšy hieahrafičny fokus. U svaim daśledavańni na temu rehulavańnia Big Tech i AI u Jeŭrasajuzie i niekalkich aŭtarytarnych krainach ja zmahu papracavać i z kiejsam Biełarusi, i z kiejsam Šviecyi, i z kiejsam Vieniesueły i inšymi. Dla akademičnaj karjery stupień PhD — heta jak tvaje pravy na kiravańnie mašynaj, samy pačatak. 

Dadatkova mahu skazać, što ŭ nastupnym hodzie vyjdzie kniha pra Biełaruś i pratesty — ja pišu jaje jašče z tryma inšymi kalehami. Jana budzie akademičnaj, na anhlijskaj movie, u stylistycy — hałasy biełarusaŭ, jakija ŭdzielničali ŭ pratestach. Jak ja kažu, heta budzie jak by moj finalny raździeł u napisańni čysta biełaruskaj historyi.

«NN»: Vy niejak zhadvali, što ŭ 2020‑m vam mocna zachaciełasia ŭ Biełaruś, ale było b užo niebiaśpiečna. Kali b vy mahli zaraz tudy pajechać, to kudy najpierš?

ŁR: Ja napeŭna pajechała b viosku Navasiołki, što ŭ Hrodzienskaj vobłaści. Tam kaliści žyli svajaki siabroŭki majoj maci. Tam takaja niejmaviernaja viaskovaja svaboda! Vialikaje pole, za polem les, a na im koni, tam hryby, tam rečka Kotra — pa joj možna spłaŭlacca na bajdarcy, možna łavić rybu, možna tam pabačyć hadziuku! Tam takaja dzikaja-dzikaja pryroda! Takija krajavidy ŭ mianie ŭ hałavie, vielmi prostyja.

• 8
• 3
• 1
• 2
• 1
• 0
• 1
• 0