Illa Šynkarenka: Prosta pryjšoŭ i skazaŭ baćkam, što ciapier razmaŭlaju na biełaruskaj movie
Illa Šynkarenka ŭžo nie pieršy hod źjaŭlajecca hałoŭnym aśvietnikam i papularyzataram biełaruskaj movy ŭ internecie. Pra toje, jak jamu žyviecca z hetym nieaficyjnym zvańniem, jak dapamahać ludziam nie bajacca pierachodzić na biełaruskuju movu i jak možna skleić dziaŭčynu, pračytaŭšy vierš, razmaŭlaje Onliner.by.
— Darečy, a jak pravilna: «čaj» ci «harbata»?
— Možna i tak, i tak — u zaležnaści ad kantekstu. «Harbata» — heta chutčej ziołkavy zbor, naprykład niešta lekavaje. A «čaj» — heta i jość čaj. Z čajnaha liścia. Umoŭnaja «Pryncesa Nury». Abo, naprykład, na karkade ty moh zaŭvažyć, što tam napisana Herbal tea. Heta ŭsio ad słova herb — «trava».
— A, zrazumieŭ! Atrymlivajecca, u Herbalife i našaj «harbaty» taksama naŭprostavaja suviaź.
— Nu, typu…
Voś vy prykładna i zrazumieli, čym zvyčajna zajmajecca Illa, navat kali vy nikoli nie hladzieli jaho roliki.
Adnojčy chłopiec vyrašyŭ pierajści na biełaruskuju movu i pačać vieści na joj błoh. Niahledziačy na toje, što ŭsio jaho atačeńnie, uklučajučy baćkoŭ, — ruskamoŭnaje. U hetaha błoha zaraz bolš za 120 tysiač padpisčykaŭ, a sam Illa pieratvaryŭsia ŭ adnaho z hałoŭnych aśvietnikaŭ i prapahandystaŭ rodnaj movy ŭ internecie. Ciapier maładyja ludzi ŭžo pišuć jamu padziaki za toje, što dapamoh pryniać rašeńnie całkam pierajści na biełaruskuju movu.
— Darečy, a jak časta pišuć z takimi padziakami?
— Rehularna. Kožny raz heta vielmi pryjemna. Heta samaje važnaje paćviardžeńnie taho, što ja ŭsio rablu pravilna.
— U ciabie niekali raźlacieŭsia rolik, u jakim ty zapłaciŭ chłopcu na vulicy, kab jon patelefanavaŭ mamie i skazaŭ, što pierachodzić na biełaruskuju movu. A jak u ciabie samoha prajšoŭ hety biełaruskamoŭny «kaminh-aŭt» pierad baćkami?
— A jany viedali, što ja z 10‑ha kłasa cikaŭlusia biełaruskaj kulturaj, čytaju adpaviednuju litaraturu, tak što ŭsio było łahična. Tym bolš, kali tak strelnuŭ błoh i ja staŭ hałoŭnym biełaruskamoŭnym tyktokieram — užo niejak soramna navat na pastajancy nie pierajści na biełaruskuju.
— Jak tabie žyviecca z hetym zvańniem «hałoŭny biełaruskamoŭny tyktokier»? Nie mulaje i nie ciśnie?
— Dy norm, dziakuj, nie skardzimsia. (Śmiajecca.)
— Što dla ciabie było samym składanym, kali ty pierachodziŭ na biełaruskuju? Mnie voś, kali ŭ mianie daŭno nie było praktyki, słovy spačatku na anhlijskaj u hałavu prychodziać, a potym ja ich užo pierakładaju na biełaruskuju. Mnie za heta troški navat soramna, kali ščyra…
— O, u mianie jość znajomaja ź iniaza z takoj ža prablemaj. Zabaŭna. Uvohule, kab zahavaryć na biełaruskaj, treba prosta havaryć. Ja taksama spačatku pamylaŭsia, ale nichto ciabie nie pabje, kali ty niapravilna skažaš słova. Mnie jašče litaratura dapamahła svabodniej pačać havaryć i nabić słoŭnik. Prosta pačynajcie: chaj heta buduć dva słovy i try prypynki, chaj heta budzie trasianka — chutka stanie lepš, prosta praciahvajcie.
— Niekatoryja ludzi i chacieli b, ale ŭsio roŭna nie pierachodziać na biełaruskuju movu, bo bajacca, što siabram i kaleham budzie składaniej ź imi razmaŭlać. U ciabie paśla tvajho pierachodu nie zvuziłasia koła siabroŭ i znajomych?
— Nie, naadvarot: niekatoryja maje siabry ciapier lepš pa-biełarusku šparkajuć, čym niekatoryja vykładčyki. To-bok naadvarot, jany pačynajuć raźvivacca dziakujučy mnie. Choć ja ni na čym nie nastojvaju: sa mnoj možna i pa-rusku spakojna razmaŭlać. Ale pryjemna, što kali mianie sustrakajuć na vulicy — padychodziać i sprabujuć zahavaryć na biełaruskaj movie. Naohuł, kali vy pačniacie razmaŭlać pa-biełarusku i ad vas adviernucca siabry — heta značyć, takija sabie siabry jany byli.
Jak my prydumali epičnuju rekłamu BiełAZa i «Bieła-Koły»
Na intervju Illa pryjechaŭ u novych razumnych akularach z ubudavanaj kamieraj, tak što ciapier navat naš dyjałoh stanie dla jaho kantentam. Na sustreču błohier spaźniŭsia, ale heta možna prabačyć, uličvajučy, što na nosie Dzień rodnaj movy: Illu ciapier chočuć usie. Kaža, što siońnia byŭ na zdymkach i da suboty zdymiecca jašče ŭ minimum troch rekłamnych rolikach. Brendy ad chłopca ŭ zachapleńni, asabliva kali nabližajecca jakoje-niebudź nacyjanalnaje śviata.
— Jość adčuvańnie, što ty ŭ hetyja dni ŭ niejkim sensie Dzied Maroz, navalvajecca šmat raboty.
— Na Dzień rodnaj movy? Nu tak, zaprašeńniaŭ i zakazaŭ šmat. Muziei roznyja pišuć, brendy.
— Jakaja kałabaracyja zapomniłasia najbolš?
— Kali ja davaŭ kancert u Mak.by. Było cikava! Stolki ludziej pryjšło.
— Ci jość u ciabie jakaja-niebudź biełaruskaja kałabaracyja mary? Novy biełaruskamoŭny džynhł dla Modum zapisać ci dla «Bieła-Koły» rekłamu źniać? Prykiń: ty śpiavaješ, a tam čyrvonyja MAZy…
— Tak! Tolki BiełAZy tady ŭžo! BiełAZy viazuć «Bieła-Kołu», ja śpiavaju «Śviata da nas prychodzić», vakoł biehajuć zubry, udalečyni lataje busieł i vypuskaje butelku «Bieła-Koły» zamiest dziciaci — tak, niešta ŭ hetym jość. U ich, darečy, kłasnyja esememščyki, jany mohuć i nie takoje arhanizavać.
Školnaje zachapleńnie ciapier davoli dobra zabiaśpiečvaje Illu. Asnova jaho zarobku — heta rekłama z błoha, anłajn-kursy pa padrychtoŭcy da CE, jakija ładzić Illa, i vypłaty stryminh-servisaŭ za jaho muzyku. Kaniešnie, taksama biełaruskamoŭnuju. Cikava, jak jon usio heta paśpiavaje.
— Jak u cełym tvoj zvyčajny dzień vyhladaje?
— Ja traču na padrychtoŭku videa adzin dzień — zvyčajna adrazu prykładna dziesiać rolikaŭ zdymaju. Potym na praciahu tydnia spakojna siadžu i mantažuju. Kali ŭ mianie kursy, to jašče čytaju dzieciam lekcyju anłajn. Inšy raz pišu teksty dla piesień uviečary. Karaciej kažučy, ruchajemsia patrochu.
— Jak tabie pakaleńnie alfa? Ty jamu, zdajecca, zaraz jakraz i vykładaješ biełaruskuju movu. Internet znoŭ kryčyć, što «alfy» — samaje zhublenaje pakaleńnie.
— Tak, heta pra kožnaje pakaleńnie tak kryčać. Narmalnyja, kłasnyja chłopcy i dziaŭčaty — adčapiciesia ad ich. Mnohija ź ich ščyra cikaviacca biełaruskaj kulturaj sami.
Kaho ź biełaruskich piśmieńnikaŭ ty abaviazkova raiš svaim vučniam, kab papoŭnić ich asabisty słoŭnik? Chto samy kruty z punktu hledžańnia movy?
— U pieršuju čarhu Baradulin. Akramia taho što jon hienijalny paet, jon jašče stvaryŭ słoŭnik svajoj małoj radzimy — «Vušacki słovazbor». Heta faktyčna słoŭnik ustojlivych vykazvańniaŭ jaho maleńkaj vioski ŭ Viciebskaj vobłaści — vielmi cikavaja praca. Jašče Karatkievič — hałoŭny ramantyk biełaruskaj litaratury. Tak, papsa, ale jon taho varty. Kupała i Kołas pa-za dužkami, zrazumieła, — što tam havaryć lišni raz… Tak, nu i Bahdanovič. Vialiki paet usio ž. Čaho vartaja chacia b «Vieranika»… Kali jon pasadziŭ dreva, napisaŭ na im imia kachanaj i kaža (Illa raptam pačynaje z vyražeńniem čytać vierš Bahdanoviča. — Zaŭv. Onlíner):
Čym bolej schodzić dzion, načej,
Tym imia miłaje vyšej…
— Dziaŭčat časta tak z noh źbivaješ, niečakana cytujučy biełaruskuju paeziju? Adčuvajecca, što ruka ŭžo nabita i ty nie ŭpieršyniu takoj fokus robiš.
— Cha! Nu byvaje. A što, prafiesijna zanadta vyhladała?
«Mnie nie šmat chto padabajecca z sučasnych biełaruskamoŭnych muzykaŭ»
Ciapier pahavorym pra muzyku. Vypuskać pieśni Illa pačaŭ adnosna niadaŭna, ale adrazu paśpiachova. Pieršy jaho trek «Na Niamizie» staŭ łakalnym chitom — vy jaho, napeŭna, navat čuli (moža być, navat dzie-niebudź na Niamizie). Za plačyma ŭ chłopca šmat kancertaŭ, u tym liku na takich vialikich placoŭkach, jak «Reaktar». I naohuł, kali razmova zachodzić pra muzyku, Illa zapalvajecca bolš za ŭsio. Zrazumieła: jon u muzycy ź dziacinstva. Voś i daviedajemsia, jak heta — prajści šlach ad ansambla «Viasiołyja notki» da solnaha «Reaktara».
— Davaj voś z čaho pačniom: nazavi apošni biełaruskamoŭny trek, jaki tabie sapraŭdy spadabaŭsia. Tolki biez svajho!
Illa dumaje. Doŭha dumaje. Potym vydaje:
— Kali ja skažu «Budź zdaroŭ, haspadar» ad ansambla «Biasieda» — norm budzie? Biez žartaŭ. Kali ŭklučyć, to heta kačaje macniej, čym 90% sučasnaj biełaruskamoŭnaj muzyki. Tut i basovaja partyja kłasnaja, i pramaja bočka — nu tak, prymityŭ, ale prylipałka ž jakaja. Ci «Čarka na pasašok» — nu heta rep našych baćkoŭ. I dabstep taki možna było b klovy zrabić.
Illa ŭklučaje abiedźvie pieśni z telefona. Nie, nu tak — kačaje…
— A z sučasnymi muzykami zusim biada, pa-tvojmu?
— Ja nie chaču nikoha pakryŭdzić i, mahčyma, usio roŭna padamsia jakimści samaŭlubionym, ale mnie nie šmat chto padabajecca z sučasnych biełaruskamoŭnych muzykaŭ. Dla niekatorych nie važna, što napisana, nie važna, dla kaho, — tolki b pa-biełarusku. A toje, što tam nie tekst, a łuchta moža być — kaho heta turbuje? Ale ja budu rady, kali źjavicca chtości novy i kruty. My ŭ hetym płanie nie kankurenty. Naadvarot, treba padtrymlivać dobraje.
— Jak ty dumaješ, mižnarodny pośpiech biełaruskamoŭnaj pieśni naohuł mahčymy?
— Och, nie viedaju. Nu voś «Pieśniary» ž u svoj čas pakatalisia pa Amierycy z turam i z Džonam Lenanam siabravali. Darečy, voś u Police In Paris dobry remiks na «Kasiŭ Jaś kaniušynu». Zrabić trek, jakomu amal 50 hadoŭ, znoŭ cikavym dla moładzi — heta ž taksama kruta i talenavita.
— Muzyka zaraz prynosić tabie hrošy?
— Stryminhi prynosiać u ekvivalencie kala 400 dalaraŭ za kvartał — heta chutčej pryjemny bonus. A voś kancerty na placoŭkach i ŭ muziejach prynosiać bolš, kaniešnie. Nu i vystupać — heta asobnaje zadavalnieńnie.
— Ty doŭha pišaš svaje pieśni?
— Časam tak. «Matylok» voś pisaŭ paŭhoda prykładna. Mnie padabajecca, kali składvajecca pryhožy storytelinh. Tam u mianie pieśnia pra vusienia, jaki tak i nie staŭ matylkom i razumieje, što heta ŭžo nie zdarycca, bo jon stary. U vyniku vusień prychodzić da vysnovy, što jaho žyćcio prajšło marna.
— Nakolki heta pra ciabie? Tabie strašna razumieć, što ty ŭžo pastareŭ, ale nie realizavaŭ siabie?
— Dumaju, tak, dla majho eha nie realizavacca było b drenna.
— Tabie ŭsiaho 22, ty jašče małady — adkul takija dumki?
— Ty što — vuń užo zmorščynki źjaŭlajucca mimičnyja!
Ź Illom lohka i pryjemna razmaŭlać. Jość adčuvańnie, što praz hod-dva jon nikudy nie źniknie, bo sapraŭdny i ščyry. Pierad tym jak pacisnuć ruki, zadaju finalnaje «dramaturhična-saplivaje» pytańnie. I amal adrazu paŭtaraju jaho na bis, kab Illa paśpieŭ zapisać adkaz na svaje razumnyja akulary.
— Ujavi, što my sustrelisia na takim ža intervju pierad Dniom rodnaj movy praź piać hadoŭ. Jakim ty siabie bačyš?
— Chacieŭ by stać čałaviekam, jaki nie źmianiŭ svaje ideały, jaki ŭ toj ci inšaj stupieni zmoh realizavacca i nie stracić čałaviečnaść.
— I «Hremi» za biełaruskamoŭnuju pieśniu.
— Aha! I «Oskar» za hety vypusk błoha!
Ciapier čytajuć
U Minsku adbylisia masavyja zatrymańni vydaŭcoŭ i kniharaspaŭsiudnikaŭ26
Kamientary
Niekali pad čas pajezdki zusim maładaja cymbalistka (paśla zakančeńnia škoły jechała pastupać va univiersitet kultury) mnie abviaściła, što Mocart - heta papsa. Da siej pary mnie vielmi śmiešna.