U Litvie apublikavali šerah archiŭnych spraŭ z fotazdymkami Jana Bułhaka
Litoŭski dziaržaŭny histaryčny archiŭ vykłaŭ 236 spraŭ z fondu «Vilenskaje tavarystva siabroŭ navuk». Unikalnyja materyjały ŭ adkrytym dostupie mohuć dapamahčy i biełaruskim daśledčykam, piša «Radyjo Svaboda».
Siarod apublikavanych — fatahrafii Jana Bułhaka, na jakich zafiksavanyja mižvajennyja archieałahičnyja raskopki krypty karaloŭ u Kafiedralnym sabory ŭ Vilni i pareštki manarchaŭ. Adna ź sieryj zdymkaŭ padpisanaja jak «Fota ruin Vilenskaha kafiedralnaha kaścioła, baziliki, kryptaŭ karaloŭ: Alaksandra Jahiełončyka, Barbary Radzivił i inšych, padziamiellaŭ i inšych da ačystki ad apałaj vapny, padčas rabot i paśla restaŭracyi».
Jan Bułhak — viadomy biełaruski i polski fotamastak i etnohraf XIX i XX stahodździaŭ, jaki pachodziŭ z Navahradčyny. Viadomy nie tolki jak majstar krajaznaŭčaj fatahrafii, ale i jak piedahoh, biblijohraf, falkłaryst, historyk mastactvaŭ, pieršy biełaruski historyk fatahrafii. Jon aŭtar dziasiatkaŭ artykułaŭ pra biełaruski falkłor i krajaznaŭstva («Ekskursii na Śviciaź», 1910; «Vielikodnyja pieśni na Minščynie (vałačobniki)», 1911 i inš.), prac pra mastaka Fierdynanda Ruščyca, daśledavańniaŭ i padručnikaŭ pa estetycy i technicy fatahrafii. Jamu naležyć admysłovaja praca «Pra pieršych vilenskich fatohrafaŭ z XIX stahodździa» (1939) i kniha ŭspaminaŭ «Kraj dziciačych hadoŭ», u jakoj adlustravana žyćcio Navahradčyny kanca XIX — pačatku XX st.
Tvorčaść Jana Bułhaka paŭpłyvała na raźvićcio mastackaj fatahrafii Biełarusi, Polščy i Litvy.
Tema kryptaŭ Kafiedralnaha kaścioła abvastryłasia ŭ krasaviku 2026 hoda, paśla taho, jak Saŭlus Podzierys, jaki raniej zajmaŭsia pošukam karaleŭskich insihnij u Katedry, paviedamiŭ publična, što pareštki vialikaha kniazia litoŭskaha Vitaŭta mahli być vyjaŭlenyja jašče ŭ 1931 hodzie ŭ vilenskaj Archikatedry i lažali ŭ adnoj krypcie razam z pareštkami kniazia Alaksandra Jahiełončyka.
Pavodle navukoŭca, pareštki Vitaŭta, imavierna, i ciapier znachodziacca ŭ staličnaj śviatyni.
«My ŭžo vyznačyli miesca, dzie moža znachodzicca hety škilet. Patrebnaja tolki palityčnaja vola, dazvoły i ŭsie nieabchodnyja pracedury — i jaho možna znajści», — adznačyŭ daśledčyk.
Podzierys śćviardžaje, što isnujuć abhruntavanyja padazreńni: u 1931 hodzie, paśla vialikaj viasnovaj pavodki, u Katedry byli znojdzienyja čatyry karaleŭskija pachavańni — Alaksandra Jahajłaviča, Alžbiety Habsburžanki, Barbary Radzivilanki i Vitaŭta Vialikaha.
U archivach daśledčyk znajšoŭ dakumienty, jakija śviedčać, što ŭ toj čas płanavałasia pastavić sarkafahi dla čatyroch asob, ale ŭładam Polščy, u skład jakoj tady ŭvachodziła Vilnia, paviedamili tolki pra try znojdzienyja pachavańni. Jašče ŭ 1806 hodzie prałat Katedry Francišak Ksaviery Bohuš pisaŭ u liście, što ŭ krypcie Alaksandra pachavany taksama i Vitaŭt, adnak pakazać hetaje miesca jamu nie zmahli.
Hipotezu pra čatyry pachavańni paćviardžajuć niehatyvy, jakija Podzierys znajšoŭ u archivie ŭ Hdańsku. Na ich zafiksavany ramont Katedry i budaŭnictva karaleŭskaha maŭzaleja. Na adnym zdymku bačnyja try škilety, na inšym — čatyry.
Ciapier čytajuć
Pamierła Śviatłana Kurs. U jaje tvorach spałučalisia mahija žyvoha žyćcia i biaźlitasny psichałahizm. A ŭ publičnych vystupach i FB — rezki antyimpieryjalizm i elehantny liryzm1919
Kamientary