У Ізраілі мяняецца цэнтр цяжару. Выхадцы з арабскіх краін пераважаюць над выхадцамі з Еўропы — гэта можа і адбіцца на палітыцы

Больш за палову яўрэйскага насельніцтва Ізраіля складаюць нашчадкі выхадцаў з Блізкага Усходу і Паўночнай Афрыкі. Іх называюць мізрахі, мізрахім, або ўсходнімі яўрэямі. Менавіта гэтая частка грамадства, на погляд сацыёлага Міхаль Бітон, дае ключ да разумення сучаснай ізраільскай палітыкі.

Бітон, якая ўзначальвае Інстытут яўрэйскага лідарства Майманіда і раней кіравала даследаваннем сефардскіх і ўсходніх яўрэяў у Нью-Ёркскім універсітэце, адзначае, што заходнія назіральнікі звычайна разглядаюць Ізраіль праз прызму вайны ў Газе, канфлікту з палесцінцамі і ўласцівага ЗША і Еўропе супрацьстаяння правых і левых. Аднак яны часта не заўважаюць глыбейшых гістарычных і культурных падзелаў.

Як усходнія яўрэі сталі апорай правіцы

Яўрэйскія грамады існавалі ў Іраку, Егіпце, Сірыі і Марока стагоддзямі, а ў некаторых месцах — тысячагоддзямі. Але пасля стварэння Ізраіля ў 1948 годзе іх становішча ў многіх арабскіх краінах рэзка пагоршала. Яўрэяў пачалі падазраваць у лаяльнасці новай дзяржаве, яны сутыкаліся з пераследам, гвалтам, канфіскацыяй маёмасці і выгнаннем.

У 1950—1960‑я гады большасць з іх пакінула краіны свайго паходжання. Сотні тысяч перасяліліся ў Ізраіль, але і там іх чакала няпростае жыццё. Тагачасную палітычную і культурную эліту складалі пераважна ашкеназы — яўрэі еўрапейскага паходжання. Яны нярэдка пагардліва ставіліся да новых імігрантаў, якія працяглы час жылі ў часовых лагерах, а потым сяліліся ў бедных аддаленых гарадах.

Павялічыць

За наступныя дзесяцігоддзі многія мізрахім атрымалі адукацыю і ўвайшлі ў сярэдні клас, аднак памяць пра дыскрымінацыю захавалася. Як даводзіць Бітон, яна адыграла істотную ролю ў фарміраванні іх палітычных сімпатый.

Як даводзіць Бітон, заходнія аналітыкі нярэдка памылкова мяркуюць, што людзі, якія пацярпелі ад дыскрымінацыі, павінны падтрымліваць левыя сілы. Але мізрахім больш раздражняе паблажлівае стаўленне да іх культуры. Многія лічаць, што правыя паважаюць іх рэлігійныя і сямейныя традыцыі, а левыя ўспрымаюць гэтыя традыцыі як перажыткі, ад якіх трэба пазбавіцца.

З 1977 года, калі ўраджэнец Брэста Менахем Бегін перамог палітычную эліту, што кіравала Ізраілем з моманту яго стварэння, мізрахім сталі адной з галоўных апор партыі «Лікуд». На іх падтрымку абапіраецца і Нетаньяху.

Але цяпер у «Лікуда» з'явіўся небяспечны супернік — былы начальнік Генеральнага штаба Арміі абароны Ізраіля (ЦАХАЛ) Гадзі Айзенкот, кіраўнік новай партыі «Яшар».

Ці можа сын мараканскіх імігрантаў перамагчы Нетаньяху?

У адрозненне ад Нетаньяху, які паходзіць з ашкеназскай сям'і і атрымаў адукацыю ў ЗША, Айзенкот — сын імігрантаў з Марока. Ён вырас у бедным раёне паўднёвага горада Эйлата, зрабіў вайсковую кар'еру і ўзначаліў ізраільскую армію. У снежні 2023 года яго малодшы сын Галь загінуў у баях у сектары Газа.

Павялічыць

Здавалася б, такая біяграфія ідэальна падыходзіць для прыцягнення выбаршчыкаў-мізрахім. Але Айзенкот не робіць акцэнту на паходжанні, падкрэсліваючы, што яно не павінна быць падставай для выбару прэм'ер-міністра.

Ён будуе кампанію вакол барацьбы з карупцыяй, адказнасці кіраўніцтва за правалы бяспекі падчас нападу ХАМАС 7 кастрычніка 2023 года і ўсеагульнага вайсковага або грамадзянскага абавязку.

Бітон адзначае, што мараканскае паходжанне само па сабе не гарантуе Айзенкоту падтрымкі ўсходніх яўрэяў. Раней палітыкі з такімі ж каранямі ўжо спрабавалі прыцягнуць іх на бок левых ці цэнтрыстаў, але без асаблівага поспеху. Многія мізрахім па-ранейшаму не давяраюць левым.

Тым не менш, частка мізрахім можа перайсці да Айзенкота. Грамадскі актывіст Офір Тубул лічыць, што гэта найперш адукаваныя прадстаўнікі сярэдняга класа з памяркоўнымі правацэнтрысцкімі поглядамі. Яны не абавязкова падзяляюць ліберальную ідэалогію, але стаміліся ад Нетаньяху і хочуць больш эфектыўнага дзяржаўнага кіравання.

Паводле ацэнкі Тубула, такіх выбаршчыкаў можа быць дастаткова для атрымання 10‑12 месцаў у 120‑месным ізраільскім парламенце. Ва ўмовах, калі для фарміравання ўрада патрэбная кааліцыя некалькіх партый, гэтага можа хапіць для змены ўлады.

Асабліва важным для іх можа стаць пытанне вайсковай службы. Значная частка ультраартадаксальных яўрэяў у Ізраілі вызваляецца ад прызыву, што выклікае ўсё большае раздражненне сярод тых, чые дзеці ваююць. Мізрахім традыцыйна маюць моцную праармейскую культуру, і многія лічаць службу ўсеагульным абавязкам. Айзенкот, генерал, які страціў сына на вайне, можа пераканаўча адстойваць гэтую пазіцыю. Нетаньяху ж залежыць ад падтрымкі ультраартадаксальных партый і таму абмежаваны ў сваіх дзеяннях.

Павялічыць

Ізраіль усё менш падобны да краіны сваіх еўрапейскіх заснавальнікаў

Але значэнне мізрахім, на погляд Бітон, выходзіць далёка за межы выбараў. Іх гістарычны досвед паступова змяніў сам характар ізраільскага грамадства. Прыхільнасць да сям'і, рэлігійнай традыцыі і моцнай арміі, а таксама недавер да магчымасці мірнага суіснавання без надзейных гарантый бяспекі сталі распаўсюджанымі і сярод ізраільцян еўрапейскага паходжання.

Аўтар звязвае гэты недавер з памяццю пра пераслед яўрэяў у арабскім свеце. Як тлумачыць журналістка і даследчыца Энес Эліяс, многія мізрахім не адчуваюць нянавісці да арабаў і нават усведамляюць культурную блізкасць з імі. Але досвед іх продкаў пераконвае, што бяспеку яўрэяў не варта аддаваць на волю мусульманскай большасці. Напад ХАМАС 7 кастрычніка толькі ўмацаваў гэтыя перакананні.

Таму Бітон лічыць, што Ізраіль ужо стаў у значнай ступені блізкаўсходняй краінай не толькі паводле паходжання насельніцтва, але і паводле яго палітычнага светапогляду. Цяпер галоўнае пытанне — ці зможа ён пры гэтым захаваць заходнія дэмакратычныя інстытуты, незалежны суд і ліберальную прэсу.

Парадаксальна, але менавіта сын мараканскіх імігрантаў Айзенкот выступае за спалучэнне жорсткай палітыкі бяспекі з захаваннем ліберальнай дэмакратыі. Ён гаворыць пра неабходнасць захаваць Ізраіль адначасова яўрэйскай, дэмакратычнай і ліберальнай дзяржавай.

На погляд Бітон, вынік выбараў пакажа, ці гатовае ізраільскае грамадства да такога спалучэння. Але незалежна ад пераможцы адно ўжо відавочна: будучыню краіны ўсё больш вызначаюць не еўрапейскія карані яе заснавальнікаў, а гістарычны досвед і ўяўленні пра свет яўрэяў Блізкага Усходу.

• 8
• 0
• 1
• 1
• 0
• 0
• 0
• 0