Ukraina pieršaj u śviecie zapuściła «pryvatnuju SPA»: chto jaje prydumaŭ, chto ŭdzielničaje i ci efiektyŭna heta

U 2024‑2025 hadach prablemy z supraćpavietranaj abaronaj stali narastać va Ukrainie. Rasija pavialičyła kolkaść udarnych dronaŭ i madyfikavała ich tak, kab źbićcio BPŁA stała ŭskładnienym.

Pry hetym pad udary stali ŭsio čaściej traplać nie tolki vajskovyja, ale i cyvilnyja abjekty ŭ tyle Ukrainy: čyhunačnyja stancyi, składy, kramy i łahistyčnyja chaby.

Kijeŭ sutyknuŭsia z prablemaj deficytu jak srodkaŭ, tak i ludziej dla SPA ŭ hłybini terytoryi.

Novaja taktyka «šachiedaŭ» praduhledžvaje ich nazapašvańnie na vuzkaj placoŭcy dla praryvu abarony.

Heta pryviało da taho, što jany, prarvaŭšy rubiažy, faktyčna bieź pieraškod mahli dalej atakavać luby budynak ci ruchomy abjekt va Ukrainie.

Vajskovaje kiraŭnictva atrymała zadaču znajści «supraćjadździe».

Pryvatnaja SPA: jak uźnikła ideja

USU nie paśpiavali naroščvać mahčymaści dla prykryćcia abjektaŭ krytyčnaj infrastruktury, tłumačyć Ukrainskaj słužbie Bi-bi-si namieśnik hałoŭnakamandujučaha USU, bryhadny hienierał Andrej Lebiadzienka.

Mienavita ŭ śfieru jaho adkaznaści ŭvachodzić raspracoŭka inavacyj va ŭkrainskaj armii, u pryvatnaści ideja «pryvatnaj SPA».

«Abjektaŭ krytyčnaj infrastruktury rabiłasia spačatku paŭtary sotni, potym piać sotniaŭ, potym, dapuścim, dźvie tysiačy, potym dziesiać. Heta pryviało da taho, što my nie paśpiavali prosta naroščvać mahčymaści pa ich abaronie. Stała zrazumiełym, što simietryčny adkaz na hetuju pahrozu nie pracuje. Treba dziejničać asimietryčna», — adznačaje jon u intervju Bi-bi-si.

Pavialičyć

Tady i zaradziłasia ideja pryciahnuć da supraćpavietranaj abarony maksimalnuju kolkaść ludziej, jakija pa tych ci inšych pryčynach nie mohuć być mabilizavanyja. Naprykład, žančyn, vieteranaŭ, mužčyn 18‑25 hadoŭ, kolišnich vajskoŭcaŭ z ranieńniami.

U červieni 2025 hoda Kabmin zapuściŭ ekśpierymientalny prajekt hrup SPA ŭ składzie dobraachvotnickich farmavańniaŭ terytaryjalnych hramad (DFTH). Ludzi, jakija nie padlahajuć mabilizacyi, mieli mahčymaść zaklučyć kantrakt na 3 hady i ŭstupić u hetyja farmiravańni, kab dałučycca da abarony ŭkrainskaha nieba. Finansavać hetyja hrupy mohuć miascovyja hramady, a nie dziaržava.

U listapadzie 2025 hoda ekśpierymient pajšoŭ dalej: urad dazvoliŭ stvarać svaje hrupy SPA pradpryjemstvam usich formaŭ ułasnaści, u tym liku i pryvatnym.

U sakaviku hetaha hoda ŭłady dazvolili «časova vydavać» uzbrajeńnie i bojeprypasy «pryvatnym SPAšnikam».

U hety momant ekśpierymient zapracavaŭ nie tolki ŭ teoryi, ale i na praktycy.

Praciahniecca prajekt dva hady — da 22 listapada 2027-ha. Pa vynikach Minabarony maje adspravazdačycca pierad uradam adnosna efiektyŭnaści.

Jak heta pracuje

Kab atrymać prava sfarmiravać svajo padraździaleńnie SPA, pradpryjemstva maje padać zajavu ŭ Minabarony. U joj treba apisać źviestki pra firmu, kiraŭnictva, a taksama infarmacyju pra «zdolnaść vykanańnia zadač supraćpavietranaj abarony» (najaŭnaść składoŭ, abjektaŭ nieruchomaj majomaści dla zachoŭvańnia srodkaŭ supraćpavietranaj abarony, a taksama hatoŭnaść zakuplać srodki SPA).

Taksama patrebnyja danyja pra aryjencirovačnuju strukturu i skład hrupy supraćpavietranaj abarony.

Hetyja «SPAšniki» pavinny abaviazkova prajści psichijatryčny i narkałahičny ahlad, nie mieć sudzimaściaŭ i abmiežavańniaŭ pa stanie zdaroŭja dla vykanańnia funkcyjanalnych abaviazkaŭ, a taksama suviaziaŭ z Rasijaj i padsankcyjnymi asobami.

Pavialičyć

Minabarony razhladaje hetuju zajavu i moža dać uzhadnieńnie abo admović.

Pa danych krynic Ukrainskaj słužby Bi-bi-si ŭ vajskovym kiraŭnictvie, pa stanie na siaredzinu maja zajaŭki padali kala 40 kandydataŭ. Ź ich amal 30 atrymali dazvoł ad ministerstva, a kala 10 — užo intehravanyja ŭ sistemu ahulnaŭkrainskaj supraćpavietranaj abarony.

Praŭda, niepasredna vykonvajuć zadačy, heta značyć viaduć bajavoje dziažurstva, tolki krychu mienš za pałovu ź ich. Inšyja — na stadyi afarmleńnia damoŭ, nabyćcia srodkaŭ, padrychtoŭki asabovaha składu, kaardynacyi z kamandavańniem Pavietranych sił.

Pavialičyć

I heta važny momant.

Reč u tym, što pryvatnyja kamandy SPA nie dziejničajuć samastojna, navat kali atrymali paŭnamoctvy i kantrakt na achovu abjekta.

Kaardynacyjaj dziejańniaŭ zajmajecca kamandavańnie Pavietranych sił, jakoje ŭłasna i nadaje im celevyznačeńnie, dostup da prahram manitorynhu pavietranaj prastory i dazvoł na adkryćcio ahniu.

«Siły pryvatnaj SPA vykonvajuć funkcyi nie aŭtanomna, a dadajuć mahčymaściaŭ Pavietranym siłam, jakija adkazvajuć za supraćpavietranuju abaronu ŭ krainie. Heta pracuje pa pryncypie, padobnym da pryvatnych achoŭnych kampanij. U nas jość palicyja, ale abaraniajuć paradak i ŭkładajucca ŭ biaśpieku asiarodździa taksama i pryvatnyja ahienctvy.

Pa sutnaści, pryvatnaja SPA — faktyčna pryvatnaja achoŭnaja kampanija, tolki abaraniaje jana nie pierymietr na ziamli, a zonu ŭ pavietry», — tłumačyć hienierał Lebiadzienka.

Siabry ministra, vieterany vajny i kamunalniki

Ukrainskaja słužba Bi-bi-si aznajomiłasia ź pieralikam kala 40 pradpryjemstvaŭ, jakija ŭžo padali zajaŭki na ŭłasnuju SPA.

Siarod ich jość jak tyja, jakija razhladajuć heta jak biznes, heta značyć płanujuć akazvać pasłuhi inšym pradpryjemstvam, tak i tyja, chto choča atrymać taki status, kab arhanizavać supraćpavietranuju achovu ŭłasnych abjektaŭ.

Siarod pieršych možna nazvać takija kampanii, jak «Słužba achovy «Hvardyja», kiraŭnikom jakoj źjaŭlajecca vieteran vajskovaj raźviedki Valeryj Kačarha, a taksama TAA «Karmin Skaj» (Carmine Sky), kiraŭnikom jakoj u rejestrach značycca Jahor Karnijenka.

Pavialičyć

Jon byŭ daradcam staršyni Zaparožskaj abłasnoj administracyi pa pytańniach dydžytalizacyi, a taksama źjaŭlajecca pryjacielem ministra abarony Michaiła Fiodarava, u pryvatnaści paćvierdziŭ, što pracavaŭ u jaho firmie SMM Studio.

«Tak, my pracavali razam i va ŭniviersitecie razam vučylisia», — skazaŭ Karnijenka ŭ razmovie z Ukrainskaj słužbaj Bi-bi-si.

Jon admaŭlaje, što Fiodaraŭ łabiravaŭ ci spryjaŭ jaho kampanii ŭ atrymańni dazvołu na apieratara «pryvatnaj SPA».

Kiraŭnik «Karmin Skaj» padkreślivaje, što zajavu ŭ Ministerstva abarony jon padaŭ zadaŭha da taho, jak Fiodaraŭ staŭ ministram u studzieni 2026 hoda.

«Hladzicie, heta ž dziaržava sama zacikaŭlenaja ŭ tym, kab hetaja praca rabiłasia. Dyk pry čym tut Michaił Fiodaraŭ», — zajaviŭ jon, adznačyŭšy, što Minabarony nie maje «asablivaj suviazi» ź jaho firmaj i spryjaje jaje dziejnaści tolki jak adnamu z udzielnikaŭ prajekta «pryvatnaj SPA».

Pavialičyć

30 sakavika ministr Fiodaraŭ u sacsietkach apublikavaŭ videazapis adnosna «vynikovaści pryvatnaj SPA», na jakim była vyjaŭlenaja bajavaja praca padraździaleńniaŭ Carmine Sky kala Charkava i paznačanaja nazva kampanii.

«Karmin Skaj» i «Hvardyja» siarod tych niekalkich kamandaŭ, jakija nie tolki atrymali dazvoł Ministerstva abarony, ale i ŭzialisia za achovu infrastruktury dy majuć pieršyja źbićci «šachiedaŭ».

Siarod inšych arhanizacyj i firmaŭ, jakija zacikaŭleny stać apieratarami SPA, źviartaje na siabie ŭvahu vialikaja kolkaść dziaržaŭnych i kamunalnych pradpryjemstvaŭ.

Naprykład, užo arhanizavali abo płanujuć ułasnyja antydronavyja hrupy administracyi marskich partoŭ Čarnamorska, Adesy, Izmaiła, vodakanał i ciepłaenierha ŭ Sumach i Lvovie, kanstruktarskaje biuro «Paŭdniovaje» ŭ Dniapry.

Siarod kandydataŭ paznačanyja «Ukrzaliźnicia», «Ukrenierha», «Vińnickaja kandytarskaja fabryka» karparacyi Roshen eks-prezidenta Ukrainy Piatra Parašenki.

SPA: adkul uzbrajeńnie

Apieratary «pryvatnaj SPA» mohuć samastojna zakuplać antydronavyja srodki, u pryvatnaści REB, tureli, kulamioty i BPŁA-pierachopniki.

Taksama jany mohuć kuplać i ŭstaloŭvać ułasnyja radyjołakacyjnyja srodki, jakija, adnak, nieabchodna intehravać u sistemu Pavietranych sił.

«Karmin skaj», naprykład, robić staŭku na dystancyjna kiravanyja tureli na bazie kulamiota M2 Browning.

Jany raźmiaščajucca na śpiecyjalnych viežach vakoł abjekta, a kirujucca apierataram, jaki siadzić za sotni mietraŭ u bunkiery ci kamandnym centry.

Tureli samastojna raspaznajuć celi i navodziacca na ich, a apieratar paćviardžaje adkryćcio ahniu.

U kampanii «Hvardyja» kažuć, što dla pracy vykarystoŭvajuć drony-pierachopniki, a taksama majuć ułasnyja mabilnyja ahniavyja hrupy.

«Ale heta nie prosta mabilnyja hrupy, heta surjoznaja sistema abarony, jakaja ŭklučaje ŭ siabie intehracyju i dronaŭ-pierachopnikaŭ, i aŭtamatyčnych turelaŭ», —tłumačyć kiraŭnik firmy Valeryj Kačarha.

Pavodle jaho słoŭ, jany dadatkova atrymlivajuć uzbrajeńnie i bojeprypasy ad dziaržavy.

Zhodna z pastanovaj Kabinieta ministraŭ Ukrainy ad 2 sakavika, kamandavańnie Pavietranych sił moža pryniać rašeńnie pra pieradaču srodkaŭ SPA i bojeprypasaŭ «pryvatnikam».

«Kolkaść bojeprypasaŭ, što pieradajecca, vyznačajecca sumiesnym rašeńniem», — paznačana ŭ dakumiencie.

Pradpryjemstvu vyznačajecca norma krytyčnaj rešty bojeprypasaŭ u 50% ad pačatkovaha abjomu. U vypadku jaje dasiahnieńnia pradpryjemstva padaje zajavu na papaŭnieńnie.

Bojeprypasy i zbroja vydajucca nie nazaŭždy, a padlahajuć viartańniu na praciahu 3 dzion paśla zaviaršeńnia zadańnia.

Kiraŭnik «Hvardyi» Valeryj Kačarha kaža, što jahonaja firma na pieryjad dziažurstvaŭ atrymlivała ad dziaržavy radary, strałkovuju zbroju i PZRK (pieranosnyja zienitna-rakietnyja kompleksy).

Bryhadny hienierał Andrej Lebiadzienka padkreślivaje, što kamandavańnie USU «aryjentuje» apierataraŭ adnosna kupli toj ci inšaj zbroi abo abstalavańnia, ale nie nastojvaje na nabyćci mienavita hetych srodkaŭ.

«Kali jany pieršy raz zachodziać na pazicyju, my im dajom bazavyja razumieńni, jakija srodki treba, jakija radyjołakacyjnyja stancyi, REB, drony-pierachopniki, tureli. My im dajom bazu, jany zachodziać na hetyja srodki, i jany potym užo farmirujuć svoj punkt hledžańnia adnosna ich efiektyŭnaści. Dalej my ich užo nie strymlivajem. Kali my budziem im kazać, što kupić, tady my stracim adnu z klučavych pieravah — svabodu vybaru. Tady heta budzie nie pryvatnaja SPA», — zaŭvažaje namieśnik hałoŭnakamandujučaha.

Jon paviedamiŭ Bi-bi-si, što pa stanie na kaniec maja apieratary «pryvatnaj SPA» źbili kala 50 dronaŭ, u tym i liku reaktyŭnych «šachiedaŭ». I heta źjaŭlajecca «vielmi niebłahim vynikam», adznačyŭ hienierał.

«Niedzie dźvie traciny — heta poŭdzień Ukrainy i rajon Charkava, dzie faktyčna pracuje bolšaść hetych padraździaleńniaŭ», — skazaŭ jon.

Kolki ŭsio heta kaštuje

Pasłuhi «pryvatnaj SPA» mohuć kaštavać miljony hryŭniaŭ na miesiac, kažuć pradstaŭniki kampanij, praŭda, nie raskryvajučy kankretnych ličbaŭ.

Valeryj Kačarha kaža, što straty pradpryjemstvaŭ ad traplańnia dronaŭ, straty pradukcyi i abstalavańnia, štrafnych sankcyj i prastoju mohuć składać da 25 miljonaŭ hryŭniaŭ (kala 565 tysiač dalaraŭ), a pasłuhi SPA kaštujuć kala 2-7% ad hetaj sumy. Značyć, padsumoŭvaje jon, vyhada ŭładalnikaŭ vidavočnaja.

«Vy nie spyniajecie vytvorčaść padčas tryvoh i nie ryzykujecie stracić majomaść i supracoŭnikaŭ», — takaja dumka ŭ kiraŭnika «Hvardyi».

Pa danych Forbes Ukraine, startavyja kapitalnyja inviestycyi ŭ achovu adnaho abjekta pryvatnaj SPA pačynajucca ad 20 miljonaŭ hryŭniaŭ (kala 451 tysiačy dalaraŭ). U hetuju sumu ŭvachodziać abstalavańnie, infrastruktura, razhortvańnie sistemy, praca techničnych śpiecyjalistaŭ i apierataraŭ. Adzin z udzielnikaŭ rynku acaniŭ košt achovy prykładna ŭ 10% ad koštu abjekta.

Dla razumieńnia: zvyčajnaja turel na pikap pad kulamiot M2 Browning va Ukrainie moža kaštavać kala tysiačy dalaraŭ, a dron-pierachopnik — 2 tysiačy.

Ahulny košt aŭtamatyzavanaj zienitnaj tureli Sky Sentinel składaje kala 150 tysiač dalaraŭ.

Pavialičyć

Pa słovach Valeryja Kačarhi, ukrainski pryvatny biźnies «vielmi aktyŭna» cikavicca pasłuhami apierataraŭ «pryvatnaj SPA».

«Biznes usio razumieje, bo jon ličyć svaje hrošy. Strata abjekta ad prylotu drona — heta značna bolšyja hrošy, čym ukłaścisia ŭ abaronu».

Inšaja sprava — kamunalnyja i dziaržaŭnyja pradpryjemstvy, zaŭvažaje kiraŭnik «Hvardyi», jakaja padklučanaja da achovy kamunalnaha «Kijeŭvodakanała». Jon źviartaje ŭvahu na «biurakratyčnyja zaciahvańni» pry zaklučeńni damoŭ.

«Jość krychu iniertny i niedziaržaŭny padychod ad niekatorych kamunalnych apierataraŭ krytyčnaj infrastruktury», — kaža kiraŭnik apieratara.

U kamandavańni USU na pytańnie adnosna finansavaj častki paviedamili Ukrainskaj słužbie Bi-bi-si, što nie datyčnyja da farmiravańnia cany na pasłuhi «pryvatnaj SPA» i nie adsočvajuć hetaje pytańnie.

Što moža pajści nie tak

Va ŭmovach, kali dziaržava na praktycy nie zdolnaja abaranić sotni tysiač abjektaŭ na svajoj terytoryi, jakaja prastrelvajecca rakietnym i dronavym uzbrajeńniem, arhanizacyja «pryvatnaj SPA» vyhladaje jak dastatkova efiektyŭny, choć i časovy vychad ź situacyi.

Biznes, jaki stamiŭsia adnaŭlać źniščanyja mahutnaści paśla abstrełaŭ, atrymlivaje miechanizm, jak ich abaranić, choć i vysokaj canoj, a dziaržava — mahčymaść pieraraźmierkavać svaje abmiežavanyja vajskovyja resursy. Da prykładu, źniać častku SPA z tyłavych rajonaŭ i pierakinuć da pryfrantavych rubiažoŭ.

Ukrainskija ŭłady raźličvajuć, što cikavaść da hetaj dziejnaści budzie pavyšacca i vyjdzie na pik na praciahu leta.

U pierśpiektyvie «supraćpavietranaja achova abjektaŭ pad kluč» moža zacikavić i zamiežnych klijentaŭ, kažuć Ukrainskaj słužbie Bi-bi-si ŭ kampanijach, jakija atrymali dazvoł na takuju dziejnaść.

U kiraŭnictvie Uzbrojenych sił padkreślivajuć, što spryjajuć hetym kampanijam i zacikaŭlenyja ŭ roście ich kolkaści.

Pa słovach hienierała Andreja Lebiadzienki, stvoranaja słužba techničnaj padtrymki, jakaja kansultuje biznes adnosna pracy SPA.

«Usio dla taho, kab paskoryć temp. Kab biznes nie chadziŭ, jak u ciomnym pakoi, navobmacak, kab nie šukaŭ, jak heta zrabić. U pracesie atrymańnia licenzij my padtrymlivajem, ź imi źviazvajucca dla taho, kab na kožnym etapie byli jakaść, chutkaść, vynik», — abiacaje jon.

Namieśnik hałoŭkamandujučaha padkreślivaje: pakul što nie zafiksavana pazaštatnych situacyj, źviazanych ź dziejnaściu «pryvatnaj SPA», jak to «siabroŭski ahoń», paškodžańnie cyvilnych abjektaŭ ci ranieńnie starońnich ludziej.

U pačatku vieraśnia kiraŭnictva USU i Minabarony płanuje spravazdaču ab efiektyŭnaści ekśpierymientu.

Pa słovach hienierała Lebiadzienki, prajekt pakazvaje siabie jak davoli paśpiachovy.

«Ci zadavolenyja Pavietranyja siły hetym ekśpierymientam? Ja dumaju, tak», — kaža jon.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0