Ci varta ŭsieahulnaje ščaście straty ŭłasnaj indyvidualnaści? Vins Hilihan, stvaralnik kultavych «Va ŭsie ciažkija» i «Telefanujcie Sołu», viarnuŭsia na ekrany i parušyŭ hałoŭnaje praviła navukovaj fantastyki: zamiest kryvavaj vajny z pryšelcami jon prapanuje spakuślivy ŭtapičny śviet. Raskazvajem, čamu «Pluribus» — nie prosta cichi miedytatyŭny apakalipsis, a adzin z samych śmiełych myślenčych ekśpierymientaŭ na telebačańni.
Zdavałasia b, pra kaniec śvietu ŭ kino ŭžo skazana ŭsio. My bačyli jadziernyja pustki, našeści zombi i klimatyčnyja katastrofy. Ale Vins Hilihan radykalna admaŭlajecca jak ad zvykłych žanravych tropaŭ, tak i ad ułasnych vobrazaŭ kryminalnaha śvietu, poŭnaha pyłu, hvałtu i maralnaha razłažeńnia. Zamiest hetaha jon prapanuje advarotnaje: sterylny raj kalektyŭnaha rozumu, dzie apakalipsis napoŭnieny dabrynioj, kłopatam, luboŭju i spačuvańniem.
Sieryjał «Pluribus», finalnaja sieryja jakoha simvalična vyjšła na Apple TV+ na katalickija Kalady, 24 śniežnia 2025 hoda, nazvaj adsyłaje da łacinskaha devizu na piačatcy ZŠA «E pluribus unum» — «Z mnohich — adzinaje».
Hetaja historyja stavić pad sumnieŭ hałoŭnuju kaštoŭnaść zachodniaj kultury — indyvidualizm.
Što, kali kaniec śvietu — heta nie pra śmierć, a pra absalutnaje, biaskoncaje, prymusovaje ščaście? Ci varta sprabavać razburyć usieahulny raj dla ŭsiaho čałaviectva, kali asabista ty zastaŭsia ŭ im niaščasnym?
Dvanaccać apostałaŭ navyvarat
Hałoŭnaja hierainia Kerał Sturka, jakuju bliskuča hraje zorka «Telefanujcie Sołu» Ry Sicharn, — piśmieńnica. Jana piša druhasortnaje ramantyčnaje fentezi pad nazvaj «Viatry Vajkara», maje bazu addanych fanatak, ale ŭ hłybini dušy ličyć siabie i svaju tvorčaść absalutna nikčemnymi. Jana maryć stvaryć niešta sapraŭdnaje, ale nie moža vyśliznuć z zahannaha koła kamiercyjnaha pośpiechu svajoj «žvački».
Sturka — uvasableńnie sučasnaha intelektualnaha cynizmu: viečna niezadavolenaja, chmurnaja, jana, zdajecca, fizična nie zdolnaja atrymlivać asałodu ad žyćcia, navat kali znachodzicca pobač sa svajoj žonkaj i mieniedžarkaj Chelen (Miryjam Šor).
Mienavita taki čałaviek traplaje ŭ lik tuzina ludziej na płaniecie — svojeasablivych 12 apostałaŭ navyvarat, — jakich nie kranuła «Dałučeńnie».
Nieviadomy pazaziemny virus, jaki pryjšoŭ z kosmasu ŭ vyhladzie sihnału, pierapisaŭ śviadomaść usiaho čałaviectva, ścioršy miažu pamiž «ja» i «my». U adno imhnieńnie źnikli vojny, hoład, niaroŭnaść i adzinota. Ludzi stali «Inšymi» — adzinym arhanizmam z, jak nazyvajuć jaho u navukovaj fantastycy, kalektyŭnaj hieštalt-śviadomaściu, jaki isnuje ŭ stanie piermanientnaj ejfaryi i zhody.
Dla Kerał hetaje «vyratavańnie» stała asabistym piekłam. Padčas transfarmacyi zahinuła jaje žonka Chelen, adziny blizki čałaviek, jaki byŭ dla jaje aporaj. I pakul śviet vakoł źliŭsia ŭ ekstazie jednaści, Kerał zastajecca sam-nasam sa svaim horam, dušeŭnymi pakutami i razhublenaściu. Ale zamiest taho, kab złamacca, jana pieratvaraje svoj bol u ruchavik supracivu.
Dyktat dabryni
U adroźnieńnie ad niadaŭniaha sieryjała «Zadača troch ciełaŭ», dzie inšapłanietny rozum taksama ŭsprymaŭsia častkaj ludziej jak vyratavańnie ad čałaviečaj niekampietentnaści, u «Pluribus» niama zvykłaha padziełu na «našych» i «zachopnikaŭ».
«Inšyja» ŭ Hilihana — heta nie kałanizatary i nie rasisty, a paśladoŭnyja humanisty i pacyfisty. Jany nie mohuć pryčynić nijakaj škody žyvoj istocie: ni «adščapiencam», ni nasiakomym, ni navat raślinam — u hetym ich siła i praklon.
Ščyryja i biazzłobnyja, jany hinuć miljonami navat ad minimalnaj prajavy ahresii ŭ svoj bok.
Jany žyvuć u ščaślivaj kamunistyčnaj utopii, dzie kožny indyviduum — heta častka adnaho cełaha, dzie niama hvałtu i niaroŭnaści, dzie ŭsie ŭsim zadavoleny, dzie niama spažyvańnia zvyš nieabchodnaha. Apuścieli vulicy, kramy, restarany, muziei, zhasła śviatło ŭ haradach, źviary vypuščany na volu, a ŭsio nieabchodnaje dastaŭlajecca zładžana i raźmiarkoŭvajecca roŭna.
Ale fizična «Jany» ŭsio jašče zastajucca ludźmi. I mienavita za viartańnie ichniaj indyvidualnaści, svajho zvykłaha pałamanaha, niespraviadlivaha śvietu Sturka hatovaja pazmahacca. Adnak suprać jaje ehaistyčnych płanaŭ paŭstajuć biaźmiežnaja luboŭ i kłopat «Ich».
Kalektyŭny rozum hatovy vykanać lubuju prośbu: arhanizavać teatr zvykłaha žyćcia, kab stvaryć iluziju narmalnaści, padać prezidencki łajnier, pryvieźci aryhinalny tvor mastactva ź luboha schovišča i navat dastavić bajavuju hranatu.
«My» fizična nie mohuć chłusić, i heta robić dyjałohi ź imi siurrealistyčnymi. Sturka cynična karystajecca hetym, kab zrazumieć, jak paviarnuć śviet nazad.
Piersanalny raj
Niahledziačy na ahulnuju rachmanaść «Inšych», jakaja časam miažuje ź idyjatyjaj, u ich jość mahutnaja zbroja — usioviednaść. Jany bačyli Kerał tysiačami vačej ludziej, jakija byli pobač ź joj ciaham usiaho žyćcia, u tym liku vačyma kachanaj Chelen. Jany viedajuć usie ich ahulnyja tajamnicy. Jany zdolnyja stvaryć dla Kerał piersanalny raj i niepieraadolnuju spakusu.
Takoj spakusaj stanovicca Zosia (polskaja aktrysa Karalina Vydra). Jaje admysłova dasyłajuć ź inšaha kanca śvietu pieršym ža rejsam, kab jana stała suciašeńniem dla Sturki i pravadnikom da «Dałučeńnia».
Dar «Ich» padstupny: Zosia viedaje pra Kerał usio, što viedała jaje pamierłaja žonka — jaje patajemnyja žadańni, strachi, litaraturnyja husty. Bolš za toje, Zosia — uvasableńnie litaraturnaj mary Sturki, kopija hieraini, jakuju piśmieńnica ź mierkavańniaŭ lepšych prodažaŭ kaliści była vymušanaja zamianić u svaich knihach mužčynskim piersanažam. U Zosiu niemahčyma nie zakachacca.
Kerał adčuvaje ŭnutrany supraciŭ takomu nachabnamu ŭvarvańniu ŭ jaje dušu, u jaje pamiać i smutak, ale «ichni» dar adprečyć nie ŭ siłach.
Satyra na «załaty miljard»
Kali hierainia sustrakajecca ź inšymi «vyžyłymi» ŭ nadziei pierakanać ich prydumać, jak usio vypravić, vyjaŭlajecca, što jana adzinaja, chto nie zadavoleny novym śvietam.
Tut na pieršy płan u sieryjale vychodzić tonkaja satyra na «załaty miljard». Kerał — adzinaja z tych, kaho nie zakranuła «dałučeńnie», dla kaho anhlijskaja mova rodnaja. Siarod adščapiencaŭ niama navukoŭcaŭ ci palitykaŭ. Heta prostyja ludzi z Hłabalnaha Poŭdnia, dla mnohich ź jakich raniejšaje žyćcio było poŭnym niastačy.
Niekatoryja najbolš žudasnyja baki «pieratvareńnia» Sturka pastupova vykryvaje pierad inšymi. Tak, kožny indyvid stračvaje ŭłasnuju indyvidualnaść, ale naŭzamien nabyvaje dostup da viedaŭ i ŭspaminaŭ usich astatnich ludziej na Ziamli.
U hetym śviecie tvajo bijałahičnaje dzicia adnačasova źjaŭlajecca tvaimi baćkami, sužencami, kachanymi i navat hiniekołaham. Ale, padobna, heta pałochaje tolki Kerał.
Raptam vyśviatlajecca, što za stary paradak, dzie pašpart i koler skury vyznačali los, trymajecca tolki pryvilejavanaja amierykanka. Astatnija ž ź nieciarpieńniem čakajuć «dałučeńnia», bo novy śviet prapanuje im roŭnaść, jakoj jany nikoli nie mieli.
Prablema vahanietki
«Pluribus» — heta maštabny myślenny ekśpierymient u duchu kłasičnaj etyčnaj «prablemy vahanietki». Zachodniaja kultura pryvučyła nas, što status-kvo — heta śviatoje, i luby inšapłanietny ŭpłyŭ treba adbivać sa zbrojaj u rukach, navat nie raźbirajučysia ŭ detalach.
Ale Hilihan zadaje niazručnaje pytańnie: a ci varta ratavać toj śviet, jaki my viedajem?
Hladač łović siabie na dumcy, što, mahčyma, praŭda zusim nie na baku hałoŭnaj hieraini. Kali Kerał pieramoža i viernie ŭsio jak było — ci budzie jana ščaślivaja, kali znoŭ ubačyć u navinach repartaž pra vajnu, hoład, ksienafobiju ci sustrenie biazdomnaha na vulicy?
Navat niepryvabnyja tajamnicy «Ich», jakija vyłaziać na pavierchniu pa chodu dziejańnia (jak, naprykład, krynica ich charčavańnia), nie źmianiajuć hetaha fundamientalnaha adčuvańnia. Kerał choča razburyć raj dla ŭsich. U hetaj spravie jana znachodzić niečakanaha i jašče bolš apantanaha paplečnika, ale baraćba pad kaniec siezona idzie ŭžo nie stolki pamiž źniešnimi siłami, kolki ŭnutry samoj Sturki, jakaja kidajecca pamiž uzajemavyklučalnymi vybarami.
My ŭsie — Kerał Sturka
Absalutnuju bolšaść času ŭ sieryjale my zastajemsia sam-nasam z Kerał Sturkaj. I ŭsio, što jana dumaje i adčuvaje, my možam sčytvać ź jaje tvaru. Ihra Ry Sicharn — heta asobny vid mastactva. Jana amal zaŭsiody adlustroŭvaje ahulnuju niezadavolenaść, hidlivuju pahardu, nieŭrazumieńnie, hnieŭ, usieahulnuju stomu i jašče biaskoncy śpiektr emocyj, jakim ciažka padabrać słoŭnaje apisańnie.
Kerał — mocnaja i niezaležnaja žančyna, jakaja pieražyvaje žyćciovy i tvorčy kryzis i nalahaje na vino, kab zahłušyć svaje prablemy. Jana vynachodlivaja, zdahadlivaja, impulsiŭnaja i vostraja na jazyk.
Hierainiu vielmi lohka palubić, bo taki zaciaty cynik žyvie ŭ kožnym z nas. U realnym žyćci jaho strymlivajuć sacyjalnyja normy, ale sam-nasam z saboj ci ŭ kamientaryjach u internecie my dajem jamu volu.
Niaśpiešny, pryhožy apakalipsis
«Pluribus» vyłučajecca nie tolki svajoj «niapravilnaj» historyjaj kanca śvietu, ale i niaśpiešnym miedytatyŭnym rytmam. U epochu karotkich klipaŭ i nasyčanych ekšnam błakbastaraŭ taki temp moža zdacca vyprabavańniem, ale jon tut nieabchodny.
Sieryjał nie zaciahnuty — jon roŭna taki, kab hladač moh fizična adčuć adzinotu i pustatu, u jakoj apynułasia hierainia. Časam stvaralniki iranizujuć z hetaha: naprykład, kali prymušajuć nas razam z Kerał pa 20 razoŭ za sieryju prasłuchoŭvać doŭhuju pramovu na aŭtaadkazčyku.
Vizualny šerah padkreślivaje hetaje smakavańnie času, jaki spyniŭsia. Apieratarskaja praca pieratvaraje banalnyja rečy — pakiety z małakom u śmiećcievym baku, cieni ad žaluzi — u vysokaje mastactva, jakoje nahadvaje pop-art Uorchała.
My bačym doŭhija, hieamietryčna vyvieranyja kadry apuściełych haradoŭ i piejzažaŭ Ńju-Mieksika, interjery raskošnych, ale nikomu bolš nie patrebnych restaranaŭ i muziejaŭ.
Stvaralniki byccam smakujuć pryhažość śvietu ŭ pabudovie scen, hieamietryi i kolery. Heta nie estetyzacyja dziela estetyzacyi, a sproba pakazać śviet takim, jakim jon zastaniecca biez našaj mituśni: vieličnym i abyjakavym da čałavieka.
Płany na budučyniu
Pośpiech prajekta paćvierdžany: Apple TV+ zakazaŭ druhi siezon jašče padčas tranślacyi pieršaha. Bolš za toje, šouranier Vins Hilihan zajaŭlaŭ, što ŭ jaho raspracavany płan i idei prykładna na čatyry siezony. Jon adznačaŭ, što siužet prapisany daloka napierad, kab paźbiehnuć situacyj, jak u «Va ŭsie ciažkija» (kali scenarysty spačatku prydumali kulamiot u bahažniku, a potym doŭha nie viedali, jak jaho łahična vykarystać).
Što stanie ruchavikom dla budučych siezonaŭ, stanovicca zrazumieła ź finału pieršaha.
Ale sieryjał pakidaje hledačoŭ u niapeŭnaści: ci sapraŭdy my chočam, kab Kerał pieramahła?
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary